Skip to content
بایگانی تاریخ

در باره تقویم نوساخته موسوم به سالنمای دینی زرتشتیان

تقویم سنتی زرتشتیان که بازمانده یکی از تقویم‌های کهن ایرانی است، امروزه در دو گونه متفاوت به نام‌های «قدیم» و «شاهنشاهی» در روستاهای زرتشتی‌نشین پیرامون یزد و کرمان، و نیز گونه دیگری از آن با نام «سالنمای دینی زرتشتی» نزد پارسیان هند و بسیاری از زرتشتیان جهان رواج دارد. هر یک از این تقویم‌ها از نظام گاهشماری خاصی بر بنیاد سنت‌های تقویمی ایرانی برخوردارند و روز نوروز و در نتیجه دیگر ایام سال در این تقویم‌ها ثابت نیست و در طول سال طبیعی چرخان است. این دو تقویم، امروزه بسرعت در حال فراموشی و نابودی است و حتی خود زرتشتیان نیز کمتر با آن آشنا هستند. این نگارنده در مقاله‌ها و سخنرانی‌های گوناگونی، لزوم حفظ و پاسداشت آنها را بارها یادآوری کرده است.

اما کتابچه‌ای که با نام «سالنمای دینی زرتشتیان» در یکی دو دهه اخیر تهیه و منتشر می‌شود، بدون لازمه‌هایی است که بتوان نام تقویم را بر آن نهاد. هر تقویم، از چند پیش‌فرض در نظام محاسباتی خود برخوردار است و تابع تعریف خاصی از طول سال، نظام کبیسه‌گیری و مبدأ سالشماری است. […]

پژوهشی ارزنده در باره اسطوره‌های گاهشماری ایرانی

پس از پایان سخنرانی این نگارنده در نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، خانم جوانی برای گفتگوی بیشتر در زمینه‌ گاهشماری ایرانی به نزدم آمد که به اندازه‌ای زبان فارسی را بخوبی و شیوایی و حتی بدون لهجه اروپایی، سخن می‌گفت که هرگز تا هنگامی که خود بگوید، ذره‌ای گمان نبردم که زبان فارسی را به این […]

متن کامل دفاعیات خسرو گلسرخی و کرامت‌الله دانشیان

بیاد مردانی که «برای جانشان چانه نزدند». مطیوعات روز پنجم بهمن‌ماه سال ۱۳۵۲ خبر دادند که دو روز پیش خسرو گلسرخی و یارانش در یک دادگاه نظامی محاکمه شده و به همراه کرامت‌الله دانشیان به اعدام محکوم شده‌ است. این حکم در بامداد روز ۲۹ بهمن همان سال در میدان تیر پارک جنگلی چیتگر، در […]

استاد رجبی و بوی چادر مادر

چند روز پیش، از اتفاق روزگار چنین پیش آمد که در ساعت هفت بامداد و در هوایی سرد و پر برف، به فراخوان استاد دکتر پرویز رجبی به محضر گرم و دوست‌داشتنی و آموزنده‌اش وارد شوم. کتاب زرتشت از «لومل» را که سخت درگیر آن بود به کناری نهاده و سخن دلی به نام «خبر […]

چگالی سنگ‌های هخامنشی تخت‌جمشید و شوش

آگاهی از چگالی سنگ‌های بکاررفته در ساخت بناهای باستانی، می‌تواند بجز طرح احتمالاتی در زمینه ترکیب‌های کانی موجود در سنگ، برای تخمین وزن سازه‌های سنگی مفید باشد. تخمین وزن سازه‌ها می‌تواند در عملیات مرمت و بازسازی آثار و نیز در بررسی و پی‌بردن از شیوه‌های حمل‌ونقل و حتی شناسایی محل معدن‌های استخراج‌ سنگ کاربرد داشته باشد.

نگارنده این بررسی را بر روی دو نمونه از سنگ‌های تخت‌جمشید و کاخ آپادانا در شوش انجام داده است. هر دوی این نمونه‌ها از میان سنگ‌های متداول خاکستری‌رنگ که در ساخت ستون‌ها، سرستون‌ها و جرزهای‌ دیوارها بکار رفته‌اند، انتخاب شده است.

این سنگ‌ها از جنس «کلسیت»(CaCo3)  هستند که یکی از مهمترین سنگ‌های آهکی بشمار می‌روند و از کربنات کلسیم تشکیل شده‌اند. هر چند که سنگ‌های کربنات کلسیم می‌توانند متبلور یا بی‌شکل باشند، اما نگارنده تاکنون به نمونه‌ای از سنگ‌های بی‌شکل در تخت‌جمشید و شوش برخورد نکرده و همگی متبلور بوده‌اند. نمونه‌هایی از سنگ‌های کلیست غیر متبلور در مشهد مادرسلیمان دیده شده است که البته پرداختی همطراز با دیگر نگارکندهای هخامنشی نداشتند. در درجه‌بندی سختی کانی‌ها برای کلیست عدد ۳ در نظر گرفته شده است و در نتیجه جزو سنگ‌های نرم دانسته می‌شوند. […]

یادداشت‌هایی از دیدارهای طلوع خورشید در نیاسر و دیگر چارتاقی‌های ایران

برنامه دیدار طلوع خورشید انقلاب زمستانی و شب یلدا (میلاد خورشید) در چهارتاقی نیاسر و بررسی میدانی نظریه این نگارنده در زمینه تقویم‌های آفتابی و به ویژه چارتاقی‌های ایران، علیرغم احتمال ابری بودن آسمان، با موفقیت برگزار شد.

چارتاقی نیاسر در سرمای دوازده درجه زیر صفر بامداد یلدا و نخستین روز زمستان، میزبان حدود یکصد نفر از شهرهای گوناگون بود که سرمای بامدادی را از ساعت‌ها پیش با آتش شور و اشتیاق خود، گرمی ‌می‌بخشیدند و ضمن آشنایی با چگونگی کاربری تقویمی بنا، شب چله را نیز در پناه این یادمان کهن دانش گاهشماری و زمان‌سنجی ایرانی سپری کرده و با سرود و ترانه آنرا جشن گرفتند.

سرزدن پرتوهای زرین خورشید از پشت کوه‌های جنوب‌شرقی نیاسر و درست از میان روزنه ویژه سنجیده شده برای آن، و از میان مه انبوهی که از میان دره‌ها به آهنگ رویارویی با خورشید به پیش می‌تازید؛ برای همراهانی که ساعت‌ها بردمیدن فرخنده آنرا با نگرانی چشم براه بودند، مانند همیشه سخت شکوهمند، رؤیایی و خاطره‌برانگیز بود. همه ما، روان مردمان و نیاکان خردمند و توانای هزاران سال پیش را در کنارمان احساس می‌کردیم و همراه آنان و در پناه آنان، دستان بسوی خورشید برگرفته شده خود را بر دیده و دل خود می‌نشاندیم. […]



web analytics