بدیهی است که وقتی ما مناسبتی مجعول به نام روز جهانی کورش را راه می‌اندازیم و پس از چند سال فریب افکار عمومی به یونسکو نامه می‌دهیم که ترا بخدا این روز جهانی خودساخته ما را به رسمیت بشناسید، وقتی ما در خیال خود منشور کورش را بر سر در سازمان ملل می‌چسبانیم، وقتی ما در آثار هنری خود، شاخه‌های گل را بجای نیزه به دست سربازان کورش می‌دهیم، وقتی متنی ساختگی را بجای متن اصلی منشور کورش در سخنرانی‌های رسمی بازگو می‌کنیم، نویسنده اشپیگل هم حق دارد همان را موضوع انتقاد قرار دهد . . .

چون تاکنون و پس از هفت سال از انتشار نظریه این نگارنده («نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران» چاپ 1380 و «بناهای تقویمی و نجومی ایران» چاپ 1383 و ترجمه‌ آنها به زبان‌های انگلیسی و روسی) هیچ نقد جدی و ابراز تردیدی در باره این نظریه در جایی منتشر نشده است، نگارنده همواره مایل بوده که کسانی با بررسی و محاسبات لازم، ایرادها و نادرستی‌ها را باز گویند تا کمکی برای رفع کمبودها و خطاهای احتمالی باشد . . .

1- اسطوره‌ها، شخصیت‌هایی ساخته و پرداخته ذهن مردمان جوامع باستان برای توجیه و توضیح سرگذشت و چگونگی آفرینش جهان و تمامی نیروها و پدیده‌های مادی و معنوی در پیوند با جهان هستی هستند. 2- مصداق و معنای اصطلاحی اسطوره با معنای واژگانی آن که در زبان‌های گوناگون برابر با افسانه، قصه، دروغ و غیره آمده است، ارتباطی ندارد. 2- ناتوانی همیشگی انسان از درک و شناخت چگونگی آفرینش جهان و هدف از این آفرینش، خود موجب آفریدن اسطوره‌ها برای توجیه چگونگی و روند آفرینش شده است. از همین روی، اسطوره‌ها جهان‌بینی جوامع باستانی هستند. درک و تلقی انسان از چگونگی آفرینش و رویدادهای محیط پیرامون، و شیوه نگاه انسان به جهان در اسطوره‌ها متجلی شده است. 3- اسطوره‌ها در زمان زندگی نمی‌کنند. آنان خود پدیدآورنده زمان هستند . . .

برای تهیه فهرست حفاظتی محوطه‌های مهم باستانی در ایران

پنتاگون برای سومین بار، درخواست همکاری باستان‌شناسان برای تهیه فهرست محوطه‌های باستانی ایران را داده است. درخواستی که از سوی بسیاری از باستان‌شناسان رد شده و به منزله همکاری با نیروهای جنگ‌طلب دانسته شده است. وظیفه انسانی باستان‌شناسان، مخالفت با آغاز هرگونه جنگ به عنوان عاملی که جان، زندگی و شرف انسان‌ها را تهدید می‌کند، و سپس مخالفت با آن به عنوان سهمگین‌ترین عامل تخریب آثار باستانی . . .

این بخش از دینکرد، منبعی مهم برای بررسی الگوهای اخلاقی، احکام فقهی و قضایی، تأکید بر پیوند دین و سیاست، جهان‌بینی زرتشتی و به ویژه باور عمیق و خدشه‌ناپذیر به ثنویت و دوگانه‌پرستی در دین زرتشتی است. هر چند که برخی از مفاد فقهی و تشریعی اسلامی در سده‌های نخست پس از اسلام به واسطه و با همکاری روحانیت زرتشتی (که محبوب و مورد حمایت دستگاه خلافت عباسی بوده‌اند) به وجود آمده است، اما باور به ثنویت به دلیل مغایرت قطعی آن با اعتقادات اسلامی، هرگز پذیرفته نشده و مطرود شده است. نویسندگان دینکرد (که چند تن از بلندپایه‌ترین موبدان زرتشتی بوده‌اند)، در فصل‌هایی از کتاب، به شرح و اقامه دلایل (وگاه سخنان توهین‌آمیزی) می‌پردازند تا باور ثنوی در دین زرتشتی را اثبات کنند . . .

در حالیکه ذخیره واژگان عربی در زبان فارسی فراوان است، واژه‌های بسیاری نیز از زبان فارسی به زبان عربی راه یافته است. در سده اخیر دانسته‌شده که شماری از واژگان قرآن و انبوهی از لغات زبان عربی از زبان‌های متداول در بین‌النهرین باستان و زبان‌های ایرانی و از جمله فارسی برگرفته شده و سپس مطابق با قواعد و تصریف زبان عربی دچار تغییرات آوایی و گاه معنایی شده و مشتقاتی نیز برای آنها ساخته شده است. سهم دانشمندان ایرانی (به عنوان بزرگترین و پرشمارترین نویسندگان متون عربی) در ورود واژگان ایرانی به این زبان و حتی ساخت دستور زبان و اصول صرف و نحو برای آن بسیار بارز بوده است . . .

بامداد امروز، آقای مهندس شهرام اسلامی از جزیره خارک خبر داد که شب گذشته کتیبه میخی فارسی باستان خارک بدست اشخاص ناشناس و با پتک و تیشه نابود و منهدم شده است. در این چند ماه که از کشف کتیبه می‌گذرد، کوشش‌های فراوانی برای متقاعد کردن مسئولان محلی میراث فرهنگی در حفاظت یا انتقال اثر به موزه به عمل آمده بود، اما هیچگاه توجهی به این خواست نشد. اکنون نگرانی دیگری نیز برای تخریب احتمالی دیگر آثار باستانی نویافته در جزیره، همچون سمت‌نمای جغرافیایی و نردهای سنگی وجود دارد. . .

با پیوستی در باره رد انتساب جام به ایران و هخامنشیان

در سه روز گذشته مطالب بی‌شماری در باره کشف یک جام زرین هخامنشی از داخل یک جعبه کفش منتشر شد و اینکه قرار است این گنج مکشوفه از زیر تختخواب آقای جان وبر در روزهای پنجم و ششم ژوئن امسال (16 و 17 خرداد) در حراجی «دوک» انگلستان به فروش برسد. این اخبار ابتدا در کاتالوگ حراجی دوک، سپس در وب‌سایت‌های دیلی‌میل، گاردین، تایمز و بی‌بی‌سی، و آنگاه با غلوهایی، در بسیاری از رسانه‌های فارسی‌زبان منتشر شد . . .

از دوستداران میراث فرهنگی و محیط زیست ایران

با توجه به گسترش روزافزون کوشش‌های میهن‌گرایانه، هر گاه دوستداران و دلسوزان آثار باستانی و دیگر یادمان‌های هویت ملی، از روی وظیفه میهنی به پدیده‌ای مخرب اعتراض می‌کنند، بلافاصله عده دیگری که هدفی جز بهره‌برداری‌های سیاسی، حزبی، گروهی و کسب محبوبیت و جذب اعضا ندارند و در سابقه فعالیت‌های پیشین آنان اثری از توجه به منافع و هویت ملی به چشم نمی‌خورد، خود را داخل ماجرا می‌کنند. اینان که حیات خود را نه در کوشش‌های سازنده، که تنها در اعتراض جستجو می‌کنند، با شعارها و جنجال‌ها و سخنان زیبا و محرک و غلوهای مخرب، روند اعتراض را منحرف و آرمان اصلی کوشندگان آنرا تباه می‌سازند . . .

نقدی بر استنباط‌های نجومی آقای فریدون جنیدی

آقای جنیدی در این گفتار کوتاه نمونه‌هایی را مثال زده‌اند که چگونه برخی از بیت‌های شاهنامه را با توجه به شناختی که خودشان از ستاره‌شناسی داشته‌اند، الحاقی دانسته و آنها را از شاهنامه زدوده‌اند. نادرستی اظهارات نجومی ایشان این نگرانی را به وجود می‌آورد که بسیاری از بیت‌های اصیل شاهنامه به دلیل تصورات اشتباه ایشان از شاهنامه حذف شده باشد. ایشان بیت معروف «همان تیر و کیوان برابر شده‌ست، عطارد به برج دوپیکر شده‌ست» را از فردوسی نمی‌داند و دلایل و نکاتی که اقامه می‌کند چنین است: چون تیر نزدیکترین به خورشید و کیوان دورترین به خورشید است و ممکن نیست که این دو با یکدیگر برابر شوند . . .

همچنین اکنون شش سال از آغاز کاوش‌های جیرفت و تپه‌های «کُنار صندل» جنوبی و شمالی به همت و پشتکار خستگی‌ناپذیر دکتر یوسف مجیدزاده و گروه همکاران ایشان می‌گذرد. کاوش‌هایی که منجر به شناسایی یکی از کهن‌ترین تمدن‌های تاریخ بشری شد. تمدن و فرهنگی که در بردارنده شگفت‌انگیزترین آثار هنری و معماری، کهن‌ترین نمونه خط جهان و شایسته‌ترین هنرمندان و صنعتگران بوده است. هنرمندان و صنعتگرانی که پادشاه دولت- شهر سومری «اوروک» برای ساخت بناها و آثار بزرگ هنری، آنان را به سومر فرا می‌خوانده و در واقع تمدن عظیم سومر وامدار آنان بوده است. فرهنگ و تمدنی که یافته‌های شش فصل کاوش هیئت باستان‌شناسی جیرفت از آن، منجر به تغییر بسیاری از منابع مسلم انگاشته و داده‌های باستان‌شناختی از سیر تطور و تکامل تمدن بشری و لزوم بازنویسی آنها خواهد شد. در سال 1383 نخستین همایش جیرفت برگزار شد و امسال دومین همایش بین‌المللی تمدن جیرفت (کهن تمدن شرق) به ریاست علمی دکتر یوسف مجید زاده در روزهای شانزدهم تا بیستم اردیبهشت با پشتیبانی فرهنگستان هنر در تهران و کرمان برگزار شد . . .

نیمه اردیبهشت‌ماه برابر است با جشن گاهنبار میدیوزَرِم (میانه بهار) یا جشن «بهاربُد» که از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین جشن‌های ایرانیان پیش از رواج دین زرتشتی در عصر ساسانی بوده است. آخرین سند مکتوب از برگزاری جشن میانه بهار، عبارت است از گزارش کوتاه اما مهم ابوریحان بیرونی در کتاب «آثارالباقیه» (فصل دوازدهم) که از اهتمام فراوان مردم به برگزاری آن یاد می‌کند و پس از آن در هیچ منیع دیگر یادی از این جشن نشده است. امروز گروهی از دانش‌آموزان دختر دبیرستان‌های منطقه یک تهران و به ویژه دبیرستان سمیه، در یک کار گروهی سنجیده و با همبستگی و شور بی‌مانندی، جشن میانه بهار و گاهنبار میدیوزرم را همراه با شاهنامه‌خوانی، سرودخوانی و آیین‌های نمایشی زیبایی در یک گردهمایی بزرگ برگزار کردند. همه بخش‌های گوناگون و پربار مراسم (بجز سخنرانی کوتاه نگارنده) از آمادگی و برنامه‌ریزی دقیقی برخوردار بود که نتیجه دلبستگی برگزارکنندگان آن به احیای آیین‌های ملی و هویت ایرانی بوده است. بی‌تردید انجام چنین مراسمی جز با حمایت و همکاری آموزش و پرورش و فرمانداری شمیرانات، امکان‌پذیر نمی‌بود و امیدوارم که نهادهای دیگر نیز با چنین رویکردی، فرصت برگزاری آیین‌های نیاکان را که نقشی بسیار سازنده در احیای غرور و هویت ملی و اعتماد به نفس نسل امروز را دارد، فراهم آورند. این گروه پیش از این نیز با برگزاری جشن اسفندگان در پنجم اسفندماه و نیز انجام یک پژوهش گروهی در زمینه اسطوره‌های ایرانی (که براستی بسیار پربارتر و جامع‌تر از یک کار دانش‌آموزی بود) اهتمام و جدیت به آرمان خود را نشان داده بودند. بی‌گمانم که دستاوردهای آنان در آینده، بازهم پربارتر و شکوهمندتر خواهد بود.

نگارنده پیگیری طرحی برای احیای بخشی از دریاچه باستانی پاسارگاد را پیشنهاد می‌کند. برای اینکار می‌توان به مانند عصر هخامنشی، بند کوتاهی در دهانه تنگه بلاغی ایجاد کرد تا گذر آب رود پلوار به تنگه بلاغی، تنها پس از دستیابی دریاچه به عمق متوسط دو تا سه متری، ممکن شود. این عمق متوسط، موجب تشکیل دریاچه یا آبگیری به مساحت تقریبی دو کیلومتر مربع (دویست هکتار) در مدخل تنگه بلاغی می‌شود . . .

دو دستاورد تازه در بازسازی چشم‌انداز اقلیمی ایران باستان

در کتاب «مهاجرت‌های آریاییان و چگونگی آب‌و‌هوا و دریاهای باستانی ایران» (چاپ سوم، 1384) کوشیده بودم تا با بیان شواهد باستان‌شناسی، باستان‌زمین‌شناسی و اسطوره‌ها و متون کهن، در انگاره اثبات‌نشده مهاجرت‌ آریاییان از سرزمین‌های دیگر به فلات ایران تردید نمایم. از لازمه‌های این بررسی، بازسازی چشم‌انداز اقلیمی ایران در دوران باستان بود. این شواهد نشان می‌داد که جز در دوره‌ای چند صدساله در اواخر هزاره سوم تا اوایل هزاره دوم پیش از میلاد، در سراسر ایران‌زمین، اقلیمی سرسبز با مراتع پهناور وجود داشته است. نگارنده به مرور شواهد دیگر بدست آمده را نیز به چاپ‌های تازه این کتاب افزوده است . . .

آقای بهرام مراوندی، مدیر بخش فارسی موزیلا فایرفاکس که پیش از این، نسخه فارسی موزیلا را همراه با افزونه‌های فراوانی برای آن تهیه کرده بودند، اکنون در «روز جهانی زبان مادری» و در ادامه تقویم گوگل برای گاهشماری ایرانی، برنامه تازه و مفیدی را تدارک دیده‌اند که دربردارنده سالنمای ایرانی، همراه با زمان جشن‌های ملی و زمان تحویل سال نو برای ده‌ها کشور جهان است. این برنامه با بهره‌گیری از Google Calendar API کاربردهای فراوان دیگری همچون نمایش برنامه‌ریزی‌های آینده، نشانگر نامه‌های رسیده همراه با خلاصه مشخصات آنها، تقویم شخصی و شرح گزیده‌ای از جشن‌های ایرانی را در اختیار استفاده‌کنندگان قرار می‌دهد. برنامه گاهشماری ایرانی بنیاد فایرفاکس به صورت خودکار و به هنگام به‌روزرسانی به پردازشگرهای همه کاربران افزوده می‌شود.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در بیستم دسامبر سال 2007 با تصویب قطعنامه، پیشنهاد ایتالیا برای انتخاب سال 2009 میلادی به عنوان سال جهانی نجوم را پذیرفت و سرپرستی آنرا به سازمان یونسکو با همکاری اتحادیه جهانی نجوم به ریاست کاترین سزارسکی واگذار کرد. انگیزه پیشنهاد نام‌گذاری این سال از سوی ایتالیا، چهارصدمین سال ساخت تلسکوپ به دست گالیله بوده است. در قطعنامه سازمان ملل، عبارت زیر نیز از جمله دلایل و برنامه‌های سال جهانی نجوم آمده است: «هر جامعه‌ای دارای اسطوره‌ها و باور‌هایی در پیوند با آسمان و ستارگان است که بخشی از میراث فرهنگی آنان شمرده می‌شود» . . .

اندازه‌ها و فاصله‌های تعریف شده در متون و منابع کهن ایرانی، تنها با گاهشماری ایرانی با ماه‌های سی و یک روزه (مبدأ هجری خورشیدی فعلی) که بزرگترین دستاورد دانش گاهشماری در جهان است، مطابق است؛ ولی با کتابچه‌ای نوساخته که در چند سال اخیر در ایران با نام سالنمای دینی زرتشتیان چاپ می‌شود، مطابقت پیدا نمی‌کند. چرا که در این کتابچه، فاصله 100 روزه از اول آبان تا جشن سده به 106 روز، فاصله 40 روزه شب یلدا تا جشن سده به 46 روز، و فاصله 25 روزه جشن سده تا اسفندگان به 19 روز رسیده است. این فاصله‌ها با هیچکدام از اسناد و منابع و تاریخ‌نامه‌های ایرانی هماهنگی ندارد . . .

دیدار طلوع خورشید در تقویم آفتابی چارتاقی نیاسر

برنامه دیدار طلوع و تولد خورشید انقلاب زمستانی در چهارتاقی نیاسر و بررسی میدانی نظریه این نگارنده در زمینه کاربری تقویمی چارتاقی‌های ایران به روال هرساله برگزار شد. در اینجا سپاس عمیق خود را تقدیم می‌دارم به همه همراهان ارجمندی که از شهرهای گوناگون در نیاسر گرد هم آمدند و با برنامه‌های ویژه خود، شبی بیادماندنی و خاطره‌انگیز برای همه فراهم ساختند. همچنین تقدیم سپاس به هموندان انجمن آریابوم برای کار گروهی موفقیت‌آمیز و برنامه‌ریزی سنجیده و دقیق، به شرکت بدر سیستم برای اهدای کتاب‌های فراوان به باشندگان گردهمایی و فراهم ساختن مقدمات ساخت فیلمی مستند در باره چارتاقی، به روزنامه‌نگاران و گزارشگران کوشا به ویژه خانم فرناز از بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی، بخش فارسی شبکه تلویزیونی صدای آمریکا و نیز خانم گردآفرید (فاطمه حبیبی زاد) و آقای بختیاری برای تهیه گزارش و گفتگویی از ویژگی‌های تقویمی چارتاقی نیاسر در برنامه امروز صبح بخیر ایران از شبکه یکم تلویزیون که بخاطر تأخیر من با اختلال‌هایی در پخش این برنامه زنده توأم شد . . .


						چاپ 
						چهارم نقشه باستانی ایران که نخستین بار در سال 1375 و 
						برای سومین بار در سال 1376 به پیوست کتاب فرهنگنامه عکس 
						ایران چاپ شده و از آن زمان تاکنون نایاب بود، مجدداً و با 
						ویرایشی تازه منتشر شد. نقشه باستانی ایران، دربردارنده 
						نام و جایگاه سکونتگاه‌ها و محوطه‌های باستانی پهنه بزرگ 
						سرزمین‌های ایرانی از کهن‌ترین روزگاران تا پایان عصر 
						ساسانی به همراه تطبیق آنها با نام‌های جغرافیایی اوستا و 
						شاهنامه فردوسی است. هدف اصلی این نگارنده از تهیه چنین 
						نقشه‌ای، ارائه نگارش و تلفظ درست نام‌های جغرافیایی و کهن 
						سرزمین‌های شرق ایرانی در اسیای میانه بوده است که معمولاً 
						به دلیل تأثیر زبان روسی در ترجمه آنها به درستی در ایران 
						نوشته نمی‌شده‌اند. برای نمونه دیده شده است که در 
						کتاب‌ها و نقشه‌های فارسی نام رود «پنج آب» به گونه «پیانژ» ثبت 
						می‌شود که ناشی از تلفظ روسی این نام و سپس ترجمه فارسی آن 
						با واسطه متون انگلیسی بوده است. ‌


						
						تمدن 
						هخامنشی، مجموعه‌ای از سیزده گفتار این نگارنده در زمینه 
						بررسی‌های هخامنشی است که در هفته گذشته به کوشش شرکت بدر 
						سیستم منتشر شد. در این کتاب، چهار گفتار در باره 
						تخت‌جمشید و سازوکارهای زمان‌سنجی آن، پنج گفتار در ترجمه 
						فارسی کتیبه‌هایی از عصر هخامنشی که دو تا از آنها به نام‌های 
						«رویدادنامه کورش بزرگ و نبونید» و 
						«سالنامه نبونید» برای نخستین بار به فارسی منتشر 
						می‌شود، و چهار گفتار دیگر به بررسی‌هایی در آثار و بناهای 
						کورش دوم و داریوش یکم در پاسارگاد و نقش‌رستم اختصاص 
						دارد. مقاله‌های این کتاب را  تعداد هفده قطعه عکس 
						همراهی می‌کند که بیشتر آنها پیش از این منتشر نشده بودند. 
						طرح زیبای مرد بالدار پاسارگاد در روی جلد کتاب، اثری از 
						هنرمند توانا خانم طاهره افضلی است که از روی مهر فراوان و 
						به درخواست این نویسنده نگارگری شده و پیش از این، آنرا در 
						کتاب «منشور کورش هخامنشی» چاپ کرده بودم. تمدن هخامنشی با 
						پشتیبانی معنوی و مادی بانویی گرانقدر و دوستدار فرهنگ 
						ایران منتشر شده است که مایل بود نامش در کتاب برده نشود.

روز گذشته دوست خوب و پرتلاش و باستان‌شناس کوشای افغانستان، آقای رضا حسینی بلخی، چند عکس از یافته‌های تازه خود در بلخ و دامنه‌های هندوکش را برایم فرستاد. یکی از یافته‌ها، سنگ‌نگاره پهلوان سوارکاری در حال نبرد با اژدهایی غول‌پیکر است. این نگارکند که دارای ویژگی‌های هنر کوشانی است، شباهت فراوانی به گزارش نبرد رستم با اژدها در شاهنامه فردوسی دارد و تا آنجا که این نگارنده آگاهی دارد، دومین نقش اژدها است که در سرزمین‌های ایرانی دیده شده است. نخستین آنها، عبارت بود از نگاره اژدهایی با قدمتی کمتر بر نیایشگاه ایلخانی «ویر» در نزدیکی روستایی به همین نام در جنوب خاوری شهر سلطانیه . . .

او بنا به روایت خود، کوشش می‌کند تا در زنجان به زور و برخلاف خواست صاحب‌خانه‌ای پیر و محترم که شب عروسی دخترش بوده است، اهالی خانه را از خانه بیرون کند و آنجا را برای اقامت خود تصرف کند. او می‌گوید: «اولین بار بود که می‌دیدم ایرانیان، رعایت احترامی که در مشرق زمین به اروپاییان رایج است را نمی‌کنند» . . .

ژان کلنز در کتاب «مقالاتی در باره زرتشت و دین زرتشتی»، چنین نظر دارد که: زرتشت، خالق و نویسنده گاتها نیست (ص8)، در واقعیت داشتن اصلاحات دینی او تردید وجود دارد (ص5)، و سرایش گاتها کار یک گروه دینی بوده است که از دو مکتب گوناگون برخواسته بوده‌اند (ص112)، زرتشت نه یک شخصیت تاریخی که یک افسانه است و در گاتها هم نام او همواره با صیغه سوم شخص آمده است (ص113)؛ نام پدر زرتشت، پوروشسپ نیست و در گاتها اشاره‌ای به نام او نشده است (ص114)؛ مطالعه مزدیسنا، هنگامی به نتایج بسیار دست می‌یابد که خود را از دست وجود بنیانگذار یا پیامبر رها کند، این شخص پیوسته اسباب دردسر بوده و مانع پژوهش است. او چیزی جز زیان ندارد و محققان را به دنبال نخود سیاه فرستاده است . . .

بی‌گمان گرایش و توجه عمومی و روزافزون به جشن‌ها و آیین‌های ایرانی- به هر شکلی که باشد- شایسته درود و آفرین است. چنین مراسمی می‌تواند نقشی ارزنده در گسترش خودآگاهی و غرور ملی داشته باشد و موجب گرایش به فرهنگ کهنسال و پرباری شود که همچنان پیامی برای نسل امروز و جهان معاصر دارد. اما اصرار در بی‌توجهی به بن‌مایه‌های جشن‌های ایرانی و برگزاری مراسمی که تنها شادی‌آفرین باشد، شاید برای کسانی که صرفاً تمایل به گذراندن ساعات خوشی را دارند، کافی باشد؛ اما برای کسانی که برگزاری آیین‌های ایرانی را وظیفه ملی خود برای پاسداشت میراث و یادمان‌های باستانی می‌دانند، نه تنها کافی نیست که می‌تواند مضر هم باشد . . .

آقای پژمان اکبرزاده- برنامه‌ساز رادیو زمانه- در گفتگویی با این نگارنده به مسئله بغرنج همزیستی میان محوطه‌ها و آثار باستانی با اجرای عملیات عمرانی پرداخت. در این مصاحبه نگاه او بطور ویژه بر کاخ فیروزآباد و شهر باستانی گور بود. گزیده این گفتگو را می‌توانید در وب‌سایت رادیو زمانه بشنوید.

چندی پیش، خانم نوشین شاهرخی خواست تا برای جشن‌نامه زادروز آقای دکتر جلال خالقی مطلق مطلبی بنویسم. هر چند که سخن از استاد و کوشنده‌ای چنین بلند و فرازنده در حد همچو منی نیست؛ اما شاید بتوان پیلی را که بر پای‌های پرغرور و استوار شاهنامه فردوسی ایستاده است، از دید موری هم نگریست که در میدانگه پیلان پرسه می‌زند . . .

در 
						اواخر سال 1887 میلادی، سنگ‌قبری نگارین در گورستان سلطنتی 
						سیدون (صیدا) بدست می‌آید که با پژوهش‌های نخستین ویلیام 
						سی موری

William C. Morey

 
						در کتاب «گزیده تاریخ یونان»

Outlines of Greek History

 
						(شیکاگو، 1903) به عنوان سنگ گور اسکند مقدونی معرفی 
						می‌شود و تا به امروز تمامی پژوهشگران این فرضیه را 
						پذیرفتند (برای نمونه‌ بنگرید به مدخل‌های وب‌سایت‌های
						
						
						
						دانشنامه 
						بریتانیکا،
						
						
						
						دانشگاه 
						کلمبیا و
						
						
						
						دانشگاه 
						کمبریج در همین زمینه). این سنگ قبر 
						مشهور، امروزه در موزه باستان‌شناسی استانبول نگهداری 
						می‌شود و این نگارنده موفق شده بود تا در تابستان سال 1368 
						از آن دیدن کند . . .

چاپ نخست کتاب پدرم آقای اسماعیل مرادی غیاث آبادی به نام «تقویم تطبیقی یکصد ساله قرن چهاردهم» توسط انتشارات نوید شیراز منتشر شد. پدر در چهارصد صفحه جدول‌های این کتاب، به تطبیق روزشمار تقویم‌های هجری خورشیدی، هجری قمری و میلادی پرداخته است. این شیوه موجب می‌شود تا کسانی که مایل به دانستن برابری‌های روز خاصی در تقویم‌های سه‌گانه بالا هستند، اما با جزئیات پیچیده محاسباتی تقویم‌ها آشنا نیستند، بتوانند به آسودگی و با نگرش به جدول‌هایی آسان‌یاب، تطبیق روز و ماه و سال مفروض خود را در دامنه سال‌های 1301 تا 1400 خورشیدی انجام دهند . . .

آقای حسین طالع‌زاده و خانم مریم طباطبایی نسب دو تن از پژوهشگران جوان گاهشماری و تقویم‌های آفتابی ایران هستند که با علاقه و پشتکار فراوانی به مطالعه و بررسی میدانی تقویم‌های آفتابی می‌پردازند . . .

سال‌های 1379 تا 1382 در تاریخ کاوش‌های باستان‌شناسی اهمیتی فراوان دارند. در این سال‌ها، باستان‌شناسان روسیه با پشتیبانی موزه ارمیتاژ در سن‌پترزبورگ به سرپرستی کنستانتین چوگونوف Konstsntin Chugunov و با همکاری باستان‌شناسان انستیتوی باستان‌شناسی آلمان و موزه پیش و آغاز تاریخ مونیخ به سرپرستی هرمان پارزینگر Herman Parzinger و آناتولی نَگلر Anatoli Nagler توانستند به یکی از مهمترین گنجینه‌های آثار هنری سکایی از ثلث سوم عصر آهن (2600 تا 2700 سال پیش) دست پیدا کنند و جهان باستان‌شناسی را در شگفتی فرو برند . . .

. . . زهره که دانش‌آموخته زبان و ادبیات فارسی است، از کوشندگان پرکاری است که سال‌ها توان خود را صرف گردآوری فرهنگ عامه و ادبیات شفاهی مردمان سیستان کرده و می‌کند. او که خود دختری از روستایی بر کرانه دریاچه هامون است و هر بامداد از پنجره خانه خود چشم‌انداز رؤیایی کوه خواجه را دیده و باورها و داستان‌های در پیوند با آنرا در دل خود بازسازی کرده است، بخوبی می‌داند که این گنج بزرگ رو به نابودی و فراموشی می‌رود و از همین رو، علاوه بر اینکه با رنج و ممارست فراوان و سفرهای پیوسته به روستای باستانی خود در سیستان و خانه مادربزرگ، در گردآوری فرهنگ کهن نیاکان می‌کوشد، به مشکلات و مصائب بی‌شمار مردمان زابلستان نگاهی ویژه و دلسوزانه دارد

 
						. . .

پس از هفتصد سال از نخستین کوشش شناخته‌شده برای تهیه متنی منقح از شاهنامه فردوسی به دست حمدالله مستوفی، روز گذشته- سه‌شنبه نوزدهم تیرماه 1386- برای همه ایرانیان و فارسی‌زبانان، روزی فرخنده و به‌یاد‌مانی بود. سرانجام، کوشش‌های خستگی‌ناپذیر استاد خالقی مطلق پس از 37 سال به بار نشست و برای نخستین بار، متن کامل هشت جلدی شاهنامه فردوسی به تصحیح انتقادی ایشان به همت «کانون فردوسی و حماسه‌های ایرانی» در تالار دایره‌المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی) رونمایی شد . . .

افزوده‌های چاپ سوم کتاب

ايران، سرزمين هميشگی آرياییان

چاپ سوم این كتاب كه به موضوع ابراز تردید در فرضیه مهاجرت آریاییان از سرزمین‌های شمالی به فلات ایران می‌پردازد؛ در حال منتشر می‌شود كه خوشبختانه توجه جدی و عمیق از سوی پژوهشگران گوناگون به این موضوع در حال گسترش بوده و جای امیدواری است تا با كوشش همگانی و دستیابی به شواهد و دلایل متعدد دیگر، راه اثبات و تثبیت این نظریه هموار شود. اثبات این اندیشه می‌تواند راهگشای بسیاری از پیچیدگی‌ها و تاریكی‌های مسیر پژوهش در تاریخ و فرهنگ ایران باستان باشد . . .


						
						جناب 
						
						آقای علیرضا صدفی در گفتاری به نام «مسئله 
						وجود تاریخی مهر پیامبر» که در شماره‌های 418 و 419 
						ماهنامه فروهر منتشر شده است، پرسشی دیرین را پیش 
						کشیده‌اند. ایشان با طرح فراخوانی درخواست کرده‌اند تا 
						کوشش شود که یا اسناد کافی از وجود تاریخی مهر پیامبر (که 
						استاد ذبیح بهروز در نیم قرن پیش مطرح کرده بودند) ارائه 
						شود و یا از تکرار این ادعا دست برداشته شود. ایشان در آن 
						نوشتار از آقایان اصلان غفاری، دکتر علی حصوری، فرزندان 
						روانشاد بهروز و نیز از این نگارنده خواسته‌اند تا به 
						اظهارنظر بپردازیم و همچنین این سخن را از قول من 
						آورده‌اند که قلباً مایلم این موضوع ثابت شود

 
						. . .

در زمینه انتشار آثاری از زبان‌های باستانی ایرانی، دو ترجمه مستقیم از زبان پهلوی اهمیت فراوانی دارند که یکی از آنها برای نخستین بار به زبان فارسی منتشر می‌شود. این اثر عبارت است از ترجمان نخستین جلد موجود از کتاب بزرگ «دینکرد» که بزرگترین متن بازمانده به زبان پهلوی و به عبارتی دایره‌المعارف مزدیسنا دانسته می‌شود. این ترجمه که با آوانوشت متن پهلوی و یادداشت‌های مفیدی همراه است، به کوشش آقای فریدون فضیلت انجام شده است. در این کتاب به دیدگاه‌ها و آموزه‌های گوناگون دین بهی (که بعدها دین زرتشتی نامیده شد) پرداخته شده که از جمله فصل‌هایی با موضوع‌های زیر را در بر می‌گیرد

 
						. . .

نگاهی به کمبودهای نشر کتاب‌های ایران‌شناسی

البته همانگونه که می‌دانید، پیدایش دانش شرق‌شناسی و شعبه ایران‌شناسی آن که در یکی- دو سده اخیر در اروپا پایه‌گذاری شد، در اصل متکی بر پژوهش و مطالعه در زبان‌های باستانی بوده و بعدها دامنه‌های متنوع‌تری را نیز در بر گرفته است. امروزه دانش ایران‌شناسی به مانند دیگر شاخه‌های علومی که به بررسی در احوال فرهنگ‌ها و تمدن‌های باستانی می‌پردازند، تنها منحصر به مطالعه در زبان‌ها و کتیبه‌های باستانی نیست و گستره پهناورتری را در بر می‌گیرد که شامل تاریخ و فرهنگ‌شناسی، مردم‌شناسی، انسان‌شناسی، دین و اسطوره‌شناسی، و حتی اقلیم‌شناسی و باستان‌شناسی (به مفهوم وسیع نظری آن) می‌شود

 
						. . .

همگان می‌دانیم که استقلال فکری یک پژوهشگر، در جامعه مطلق‌گرای ایرانی که از دیرباز هر پدیده‌ای را به نیکی و بدی، به خیر و شر مطلق، و یا به روشنایی و تاریکی تفکیک کرده و جایی برای سایه‌روشن‌های میانی باقی نگذاشته، تا چه اندازه دشوار و گاه ناممکن است. بویژه در جامعه‌ای که در هنجارهای تازه‌اش، مورخ را به دید ابزاری می‌نگرد که وظیفه یافتن اسناد و مدارکی برای احکام پیشاپیش صادر شده ذهنی خود را بر عهده دارد

 
						. . .

آغازه‌ای بر دشواری‌های تاریخی گاهشماری ایرانی

نامه‌ای که دیروز با مهر و منش علمی از آقای دکتر حیدری ملایری رسیده، در اصل پاسخی بر پرسش این نگارنده در باره واژه «کنونی» است که در جمله:‌ «چرخه‌ی 33 ساله‌ی کنونی، هم ساده‌تر است و هم کار‌آمدتر» در نوشتار ایشان بکار رفته بود. از آنجا که نامه ایشان دربردارنده اشاره‌هایی کوتاه، اما ارزشمند و شایسته پیگیری در زمینه کبیسه‌گیری تاریخی گاهشماری ایرانی است، آنرا با سپاسی فراوان از ایشان در اینجا می‌آورم تا در این فرصت نیکو، بکوشیم به یاری استاد، پاسخ‌هایی برای دشواری‌های تاریخی گاهشماری ایرانی بیابیم . . .


						- 
						دامنه‌ کوهستان‌های چم‌بیان، تنگه بلاغی، کوه موسی‌خان و 
						دیگر کوهپایه‌های پیرامون دشت مرغاب، یکی از بهترین 
						رویش‌گاه‌های درخت بَـنِـه یا پسته کوهی است. از این 
						درختان صمغی ترشح می‌شود که در تهیه سقز و برخی مصارف دیگر 
						کاربرد دارد. روستانشینان و بویژه عشایر با تیغ‌زدن بر 
						پوسته این درختان و نصب پیاله‌های گلین کوچکی در زیر آن، 
						این صمغ را در اوایل فصل پاییز جمع‌آوری می‌کنند. از آنجا 
						که گردآوری صمغ بنه، یکی از کهنترین بازمانده‌های مالکیت 
						عمومی و سنت همیاری و تعاون همگانی مردم در بهره‌برداری 
						اشتراکی از منابع طبیعی است؛ مایل به دانستن پاسخ این پرسش 
						بودم که مردمان محلی از چه شیوه‌هایی برای تقسیم سالانه و 
						مالکیت موقت بر درختان بهره می‌برند . . .

نگاهی گذرا به کوشش‌ها و حساسیت‌های میهن‌گرایانه

پس از آغاز آبگیری سد سیوند، نامه‌ها و پرسش‌های فراوانی از سوی دوستان و دل‌نگرانان پاسداشت آثار باستانی پاسارگاد و تنگه بلاغی به این نگارنده رسید و برخی از روزنامه‌نگارانی که پیش از این نیز نوشتارها یا مصاحبه‌هایی با مرا در نشریات خود منتشر کرده بودند، خواهان پاسخ به پرسش‌های تازه خود بودند . . .

کتاب «نوروزنامه- پنجاه گفتار در زمینه پژوهش‌های ایرانی»، کتاب تازه‌ای است که انتشارات نوید شیراز آنرا در بیستمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران منتشر خواهد کرد. نام نوروزنامه برای این کتاب، به سبب پیوند بسیاری از گفتارهای آن با نوروز، گاهشماری و جشن‌های ایرانی، برای آن برگزیده شده است. گفتارهايی که در اين کتاب گرد آمده است، شماری از مقاله‌های کوتاه،‌ جستارها، مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های است که اين نگارنده در دو سال‌ اخير نوشته و يا انجام داده و پيش از اين در رسانه‌هایی گروهی مانند صفحه‌های دانش و تاريخ روزنامه‌های شرق، آفتاب و اطلاعات، خبرگزاری‌های ميراث فرهنگی و ايسنا، وب‌سايت‌های گروه مطالعات شرقی دانشگاه لندن، خبرگزاری پراودا، دانشگاه اورگن و رسانه‌هايی ديگر منتشر شده‌اند . . .

. . . این نگارنده پیشنهاد می‌کند، از آنجا که همواره مادربزرگان ما رو به کاستی می‌گذارند و فرصت‌ها هر روز بیشتر از دست می‌رود، از آنجا که همواره به شمار دوستداران پاسداشت یادمان‌های کهن و فرهنگ ملی افزوده می‌شود، از آنجا که انجام کارهای چاپی همیشه ممکن و مقدور نیست، و نیز از آنجا که برنامه‌های دنیای جدید، سیطره و گسترش فراوان‌تری می‌یابند؛ شایسته است همه کسانی که از محیط وب برای انتشار و نگهداری نوشته‌ها و آثار خود بهره‌ می‌برند و با آن آشنا هستند؛ وبلاگی به نام «گفته‌های مادربزرگ» راه‌اندازی کنند و تمامی باورها و بازگویه‌های مادربزرگ اعم از افسانه، ترانه، دوبیتی، باورداشت، چیستان، خندانک، خاطره، آداب و آیین‌ها و هر چیز دیگری که مادربزرگ یا پدربزرگ از پیشینیان خود شنیده و دریافته و به ما رسانده‌اند را در آنجا منتشر کنیم . . .

. . . نگاهی اجمالی به سابقه و نتیجه این اعتراض‌ها نشان می‌دهد که در کار خود موفق نبوده‌ایم. آیات شیطانی به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های جهان، و نویسنده آن نیز به یکی از ثروتمندترین نویسندگان جهان تبدیل شد. یک نشریه نه چندان معروف دانمارکی، شهرتی جهانی بهم زد و بسیاری از نشریه‌های کشورهای گوناگون به حمایت از او برخواستند و کار او را تکرار کردند. بتازگی نیز فیلمی بدون ارزش تاریخی و ساخته کارگردانی گمنام، به لطف بی‌دریغ ما به یکی از مشهورترین کارگردان‌های هالیوود تبدیل شد . . .

در هفته گذشته بخشی از کتاب ارزشمند «تاجیکان» نوشته روانشاد «باباجان غفوروف» با نام «آسیای میانه، از کهن‌ترین روزگاران تا زمان زرتشت» که توسط این نگارنده با حفظ زبان و واژگان تاجیکی آن به فارسی برگردان شده است، به همت انتشارات نوید شیراز منتشر شد.

در فصل‌های ششگانه این کتاب، آثار بازمانده از دوران پارینه‌سنگی، میان‌سنگی، نوسنگی و توصیف جمعیتی آنها، دوران مس و مفرغ و ساختار جمعیتی و نواحی استقراری آن، آریاییان و کوچش‌‌ها و ترکیب‌های قومیتی آنان، مردمان و مدنیت عصر آهن، پیدایش «اوستا» و تشکیل دولت‌ها، و همچنین پیدایی زرتشت و دین و جهان‌بینی او در ایزدکده هندی- ایرانی، بررسی می‌شوند . . .</