Skip to content
 

تکذیب‌نامه آقای اشرفیان پیرامون ماجرای نژاد آریایی

در آبان‌ماه سال گذشته، تلویزیون و وب‌سایت بی‌بی‌سی مصاحبه‌ای با آقای دکتر مازیار اشرفیان بناب را منتشر کردند که در همان زمان نگارنده در یک توضیح مختصر و با عنوان «نژاد آریایی و ادعاهای تازه» آنرا مصاحبه و ادعایی ناقص و آشفته دانست که قابلیت استناد و اتکا را ندارد. آن مصاحبه به‌رغم آشفتگی خود توانست سروصداها و بازخوردهای غیرمنطقی و احساساتی‌ای را در سطح جامعه و در میان کسانی ایجاد کند که اصولاً نمی‌خواهند چیزی فراتر از بازی‌های خطرناک نژادگرایانه را بدانند. بازی‌ها و توطئه‌ها و نزاع‌ها و نفاق‌های قومیتی که در یکی- دو سده اخیر حضوری چشمگیر در کشورهای جهان و از جمله خاورمیانه داشته است.

در گفتگوی کوتاهی که در همان زمان با آقای اشرفیان داشتم، نگرانی و ناراحتی عمیق ایشان را از بابت این مصاحبه و نیز واکنش‌های نابهنجار مخاطبان حس می‌کردم. اکنون جای خوشوقتی است که ایشان اصلاحیه و تکذیبیه خواندنی و آموزنده‌ای را در سایت بی‌بی‌سی منتشر کرده و موجبات اصلاح ادعاهای قبلی را فراهم کرده‌اند.

آقای اشرفیان در این اصلاحیه خود به درستی یادآور شده‌اند که واژه «آریایی» نه معنا و مفهومی نژادی، که مفهومی در حوزه زبان و سرزمین و جغرافیا دارد و آورده‌اند که اروپاییان از این نام برای مقاصد نژادپرستانه استفاده کرده و مفاهیم نادرستی را به ما تحمیل کرده‌اند: «برخی انسان‌شناسان و زبان‌شناسان اروپایی که برای فرضیه نژادپرستانه خود قصد توضیح و توجیه ریشه مشترک و نحوه گسترش زبان‌های هندواروپایی و حتی برتری نژادی برخی اروپاییان را داشته‌اند و برای اصالت بخشیدن به این فرضیه نیاز به یک نام اصیل و باستانی داشته‌اند، نام آریایی را که ریشه در زبان‌های سانسکریت و ایران باستان داشته، به امانت گرفته و به نوعی مورد سوء‌استفاده قرار داده‌اند. همزمانی این سوءاستفاده علمی دانشمندان اروپایی در قرون نوزدهم و بیستم میلادی با سیاست‌های ملی‌گرایانه وقت و تبلیغات وسیع و آموزش اینکه ایرانیان ریشه در جمعیت‌های آریایی/ اروپایی دارند، در طول چندین دهه این باور غلط را در ذهن ما ایرانیان ایجاد کرده است که در حدود چهار هزار سال قبل قبایلی که به زبان‌های هندواروپایی صحبت می‌کرده‌اند (و دانشمندان اروپایی آنان را آریایی نام نهاده‌اند)، از شمال وارد فلات ایران شده و جایگزین اقوام بومی ایران شده‌اند و ما ایرانیان امروزی از اعقاب این آریاییان مهاجر هستیم».

ایشان همچنین آورده‌اند: «تئوری مهاجرت اقوامی از اروپای شرقی به ایران (که به غلط و حتی عمداً توسط عده‌ای از دانشمندان اروپایی نام آریایی بر آنان نهاده شده و جایگزینی اقوام بومی توسط آنان یک فرضیه غلط و نژادپرستانه وارداتی است».

و این سخنان همان واقعیتی است که این نگارنده در کتاب‌های «رد فرضیه مهاجرت‌های آریاییان» (چاپ نخست ۱۳۸۱) و «ایران چیست» (چاپ ۱۳۹۰) و کسان دیگری که در «پسگفتار چاپ سوم کتاب مهاجرت‌های آریاییان» از آنان یاد کرده‌ام، بر آن تأکید و تکیه کرده‌اند. خوشحالم که ایشان نیز از دید دانش و مطالعات خود شواهد دیگری بر درستی آن یافته‌اند.

هر چند که بخشی از سخنان دیگر ایشان که مدعی تفاوت نژادی ساکنان ایران با ساکنان ترکیه و کشورهای عرب‌زبان می‌شوند، ضمن اینکه می‌تواند به شکل دیگری مستمسک فجایعی احتمالی شود، ادعایی بی‌اساس و شائبه‌برانگیز است. گویا فراموش شده است که این مرزها عمری صد ساله دارند و هیچگاه دیوار آهنین نبوده‌اند.

نامواژه «آریایی» مفهومی در گستره نژاد و قومیت نبوده و سندی مبتنی بر آن به دست نیامده است. این نام صرفاً دارای مفهومی فرهنگی و جغرافیایی بوده و به مرور زمان جای خود را به واژه جدیدتر «ایران» داده است. به عبارت دیگر، هر آن مفهومی که از نامواژه «ایران» بر می‌آید، همان است که از نامواژه «آریایی» بر می‌آمده است. انتساب و بار کردن مفاهیم نژادی بر این مفهوم در سده نوزدهم میلادی و در زمان سلطه استعمار بریتانیا روی داد که نگارنده مطلب مستقلی در باره آن در دست تألیف دارد.

امیدوارم دوستان و خوانندگان گرامی و علاقه‌مندان به فرهنگ و تمدن ایران توجه داشته باشند که هر دو ادعای به ظاهر متناقضی که یکی از آنها «ایرانیان را از نژاد آریایی می‌داند» و دیگری «ایرانیان را نژاد آریایی نمی‌داند» دو لبه متضاد و مشترک‌المنافع یک قیچی هستند و برای انگاره‌های نژادپرستانه و نفاق‌افکنانه وضع شده‌اند. باشد تا ایرانیان خردمند هرگز به دام چنین تله‌هایی در نیفتند.



web analytics