Skip to content
 

نخود سیاهی به نام خطر رطوبت برای تخت‌جمشید

برگرفتهٔ ویرایش‌شده‌ای از گفتگو با آقای کیان معنوی، رادیو فردا، بشنوید

در باره پرسش شما مبنی بر انتشار گسترده اخباری پیرامون خطر افزایش رطوبت برای تخت‌جمشید باید عرض کنم که چنین اخباری در این اواخر بصورت مسلسل و زمان‌بندی شده و با عکس‌های دستکاری‌شده در وب‌سایت‌های دولتی یا شبه‌دولتی برای مقاصدی بخصوص منتشر می‌شود. عامه مردم نیز به این گونه اخبار جنجالی و پرهیجان که شبیه صفحه حوادث روزنامه‌هاست، علاقه دارند و خیلی سریع آنها را باور می‌کنند. چنانکه ادعاهایی مثل کشف دایناسور در مشگین‌شهر، کشف ارتش کمبوجیه در مصر، کشف مومیایی پادشاهی در کردستان، آبگرفتگی مقبره مادرسلیمان (آرامگاه منسوب به کورش) و مشابه اینها را باور کرده بودند. عده‌ای از مردم از این اخبار دچار نگرانی یا هیجان‌زدگی می‌شوند و آنرا در جاهای دیگر منتشر می‌کنند. کاری که خواست همان طراحان اصلی خبر بوده است. 

چنین ادعایی که رطوبت در حال تخریب تخت‌جمشید است، به شکل فعلی‌اش ادعای نادرستی است که برای گمراه کردن افکار عمومی و رویگردانی او از معضلات جدی‌تر و مهم‌تر بیان می‌شود. معضلاتی که برای مثال عبارتند از: سوءمدیریت‌ها در سازمان میراث فرهنگی و سپردن کارهای تخصصی به اشخاص بی‌اطلاع و اخراج اهل فن و صاحب‌نظران؛ نگاه و رویکرد تجاری و سودآورانه به میراث فرهنگی و آمیختن آن با سیاست، جدال‌های جناحی و مسائل مربوط به مناطق آزاد؛ تخریب روزافزون آثار و یادمان‌های باستانی و مردم‌شناختی که اتفاقاً با سکوت حیرت‌انگیز فعالان و علاقه‌مندان به میراث باستانی مواجه شده است؛ روکش‌های چوبی که بر روی پله‌های تخت‌جمشید نصب شده و طی چند سال جرم سخت و سنگینی تمامی سطوح آنرا می‌پوشاند که به راحتی زائل نمی‌شود؛ پنهان کردن سوءظن برانگیزانه بخش‌هایی از تخت‌جمشید از دید عموم بدون هیچگونه توجیه منطقی؛ سرقت‌هایی که گاه‌گاه اخبارش در رسانه‌ها شنیده می‌شود؛ و از همه مهم‌تر، معضلی به نام فعالان و علاقه‌مندان میراث باستانی که برخی از آنان اصولاً نه می‌دانند و نه می‌خواهند بدانند که خطر واقعی چیست و چگونه باید با آن مقابله کرد.

ادعای خطر رطوبت برای تخت‌جمشید یک «نخود سیاه» است. در این باره قبلاً با تفصیل بیشتری در مقاله «فواید افزایش رطوبت بر آرامگاه کورش و دیگر بناهای سنگی باستانی» نوشته بودم و در اینجا هم به اختصار عرض می‌کنم که اصولاً در اقلیم خشک ایران که در چند سال اخیر خشک‌تر هم شده و با خشکسالی و کم‌آبی فاجعه‌آمیزی مواجه شده، سخن گفتن از خطر رطوبت مضحک است.

جالب اینجاست که بازگوکنندگان خطر رطوبت برای تخت‌جمشید، از خطر ناشی از خشکسالی و خشکیدن رود کر و دریاچه بختگان در نزدیکی تخت‌جمشید و مرگ پرندگان ناشی از بی‌آبی نیز سخن می‌رانند و مخاطب غیردقیق نیز توجه نمی‌کند جمع بین این دو چگونه ممکن است.

بسیاری از آثار باستانی سنگی جهان در هند و هندوچین و آمریکای لاتین و اروپا وجود دارند که در وضعیت آب‌وهوایی بسیار مرطوب‌تر از ایران قرار دارند و حتی در دل آب یا در کنار آب جای دارند و دچار آسیبی به این شکل نیز نشده‌اند. چرا که سنگ‌های بکاررفته در آثار باستانی از جنس کلسیت هستند که گونه ای سنگ آهکی یا کربنات کلسیم هستند. این سنگ‌ها در دل آب و اعماق دریاها بوجود آمده‌اند و در مقابل آب و رطوبت مقاوم هستند. چنانکه در این هزاران سال مقاوم بوده‌اند و پایدار مانده‌اند. مقبره مادرسلیمان و محوطه باستانی مشهد مادرسلیمان (پاسارگاد احتمالی) نیز در زمان ساخت خود در اقلیمی سرسبز و دریاچه‌ای پر آب جای داشته‌اند (بنگرید به پیشنهادی برای احیای دریاچه باستانی پاسارگاد).

آنچه موجب تخریب سنگ‌های آهکی می‌شود، نه رطوبت هوا که اتفاقاً برعکس آن یعنی خشکی هوا و شوره‌زدگی و خوردگی‌های ناشی از آن است. خشکی هوا (که تخت‌جمشید و بسیاری از نواحی ایران با آن دست به گریبانند) موجب می‌شود که دامنه تغییرات محلی دمای شبانروز تا 30 درجه و اختلاف دمای سالانه تا 60 درجه بالا رود. این دامنه وسیع تغییرات دما که محصول کمبود رطوبت است، موجب انبساط و انقباض بیشتر سطح بیرونی سنگ‌ها نسبت به بخش‌های درونی آنها و در نتیجه خرد شدن و متلاشی گردیدن آنها می‌گردد.

به عبارت دیگر، دوستان فعال در این زمینه به دنبال موضوعی بکلی انحرافی دویده‌اند و خطرات واقعی را قربانی خطری تخیلی کرده‌اند. برخی از اینان حتی سخن از سقف‌زدن بر روی تخت‌جمشید نیز رانده‌اند و از خود نمی‌پرسند که چند بنای باستانی دیگر در دنیا (حتی در مناطق بشدت مرطوب) می‌شناسند که روی آنرا بخاطر بارندگی پوشیده باشند؟ آنهم در منطقه تشنه‌ای که بی‌آبی و کمبود بارندگی غوغا می‌کند.

دفاع بد از هر ایده و آرمانی، از هجوم هر دشمنی ویرانگرتر و خطرناک‌تر است.

این گفتار علاوه بر رادیو فردا در سی‌میل و خبرگزاری ایرن نیز منتشر شده است.
همچنین بنگرید به گفتگو با آقای شاهرخ بهزادی- رادیو فرانسه، پیرامون خطراتی که تخت‌جمشید و آثار سنگی باستانی را تهدید می‌کند.



web analytics