English نام «میترا» در فرهنگ و ادبیات ایرانی حضوری چشمگیر داشته است و به مرور زمان با ایزد مهر، خورشید، مهربانی و دوستی، پیوند عمیق یافته است. اما پیش از آنکه کارکردهای میترا جلوههای گوناگونی پیدا کند، بیشتر با ویژگی «روشنایی همیشگی» شناخته میشده است. منابع موجود نشاندهنده این است که ستاره قطبی باستانی، خاستگاه [...]
بایگانی موضوع اخترباستانشناسی .
گوی بالدار: نشان شاهنشاهی هخامنشی
English متن کاملتر این گفتار را در اینجا بخوانید: گوی بالدار، نشان خورشید و شاهین و اهورامزدا نشان باستانی «گوی بالدار»، برای همگان شناخته شده است. در متداول ترین گونه این نگاره، یک گوی با دو بال در طرفین و ایزد/ خدایی در میانه آن دیده می شود که گاه حلقه یا گلی را در [...]
نظام گاهشماری در چارتاقی بازههور
هنگام بررسی بناهای تقویمی و گاهشماری در ایران، همیشه پرسشی مرا بخود مشغول میداشت و تا بررسی چارتاقی شگفتانگیز و یگانه «بازههور» پاسخی برای آن نیافته بودم و آن پرسش این بود که آیا ممکن نیست بنایی تقویمی با دقتی زیادتر از دیگر چارتاقیها و در عین حال با سازوکاری سادهتر وجود داشته باشد و [...]
ابنرسته اصفهانی: روایتگر کیهانشناسی ایرانی
هر چند که بسیاری از نوشتارهای ایرانیان در زمینه دانش کیهان و زمین در گذر زمان از بین رفته و یا نسخههای خطی و فرسوده آن در گوشه کتابخانهها در انتظار نابودی همیشگی هستند؛ اما همواره برخی از تاریخنگاران یا جغرافینویسان، جستارهایی از آنها را در آثار خود باز آوردهاند. یکی از مهمترین چنین آثاری، [...]
سرنوشت خازنی: داستان غمانگیز دانشمندان ایران
در تاریخ علم ایران به کمتر کسی به اندازه خازنی ستم و بیتوجهی شده است. خازنی میتوانست از پیشگامان توسعه علمی و فنی در ایران باشد؛ اما همچو بسیاری از مواقع، دانش او یا به فراموشی سپرده شد و یا از آن به منظور گسترش خرافات و ترویج جهل استفاده شد. ابوالفتح عبدالرحمان منصور خازنی، [...]
رصدخانه مجاور زیگورات چغازنبیل
زیگورات چغازنبیل در استان خوزستان و در فاصله ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش و ۲۰ کیلومتری هفتتپه و در نزدیکی کرانه غربی رود دز جای گرفته است. این زیگورات نیایشگاهی است که در سال۱۲۵۰ پیش از میلاد در دوره عیلامیان به فرمان پادشاه مشهور عیلامی به نام «اونتاش گال» (۱۲۶۵- ۱۲۴۵ پیش از میلاد) در [...]
گردهمایی و دیدار زایش خورشید در چارتاقی نیاسر
دگر شارسان از بر کوهسار/ سرای درنگ است و جای شمار (گفتار زال در شاهنامه فردوسی) خورشید در حرکت سالانه خود، در آخر پاییز به پایینترین نقطه افق جنوب شرقی میرسد که موجب کوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریکی شب میشود. اما از آغاز زمستان یا انقلاب زمستانی، خورشید مجدداً به سوی شمال [...]
Anahita
In Iranian (Persian) believes star or as it’s called today planet Anahid/ Anahita/ Nahid (Venus) is flowing water’s star and so Nahid`s temples have been made near rivers and water fountains. And also there is another character which as a result waters and its fountains and aqueducts belonged to her and she was supporter of them. The reason why in Iranian traditional believes water fountains were symbols of Anahid`s place and men can not go there is based on this believe. [...]
آناهید: ستاره آبهای روان
English در باورهای ایرانی ستاره یا به تعبیر امروزی، سیاره «آناهید/ ناهید/ آناهیتا» ستاره آبهای روان دانسته شده است و از همین رو نیایشگاههای ناهید نیز در کنار جویباران و چشمهساران برساخته شده بوده است. همچنین برای آناهید شخصیتی مؤنث قائل بودهاند که در نتیجه آبهای چشمهها و قنوات را متعلق به او و او [...]
Аревнейшая Солнечная Обсерватория в Иране
Зaниси “Aвесты” и других текстов имеют связаны с древней энохой ахеменидов, и в каждой из ныхскрыть тайны. Накше Рустам – это название местности в провинции Фарс в шести килуметрах к северу от “Тахте Джамшида”. В этом месте в сердцевине горы Севанда высечены четыре гробницы, относящиеся к царям ахеменидов. В нижней ее части имеются несколько разукрашеных камней, сохранившихся со времен сасанидов и даже со времен эламской государственности. Именно из- за наличия этих изображений даная местность называется Накше Рустам. На некотором расстоянии от горы расположено строение солнечной обсерватории Накше Рустам. Оно представляет собой иостройку, которая была воздвигнута в приод ахеменидов. [...]
Zoroaster’s Kaba, in Naqsh-e Rustam
An Iranian archaeologist has rejected the theory describing the Achaemenid era monument Zoroaster’s Kaba as an ancient government archive, saying that the monument is the world’s most unique calendrical and astronomical building. “At the end of Shahrivar (the sixth month of the Iranian calendar, August 23-September 22) we can determine exactly the day of the month by the light shed by the sun on Zoroaster’s Kaba. It has been used for daily needs, determining the time of cultivating crops, and collecting taxes,” Reza Moradi Ghiasabadi explained. [...]
Nimrouz: The Middle of Ancient World
Nimrouz land (Sistan/ Zarang/ Zavolestan) has a deep and long bond with Persian (Iranian) astronomy and calendar. It’s different names come from its astronomical applications. The name of “Zabol/ Zavol” had relation with sun reaching to zenith and it’s measurement as the origin for day and night and the word “Mezvaleh” which means sun index came from the same root. It seems that the word “Zarang” (in Achaemenid cuneiform script: “Zaraka”) has a relation with “halt” and “time” and the most important of all, the word “Nimrouz” roots from the ancient belief and wisdom that the “Nimrouzan” line or the meridian passes through this region. [...]
نیمروز: میانگاه جهان باستان
English پــریــر قــبــلــه احـــرار زاولــســتــان بـــود چنـانـکه کعـبه است امـروز اهـل ایمـان را ناصرخسرو سرزمین نیمروز (سیستان/ زَرَنگ/ زاولستان) با نجوم و بویژه با گاهشماری ایرانی پیوندی عمیق و دیرینه دارد. نامهای گوناگون این سرزمین از کارکردهای نجومی آن برخاسته است. نامواژه «زاول/ زابل» با رسیدن خورشید به سمتالرأس و اندازهگیری آن به عنوان مبدأ [...]
آگاهی ایرانیان از گردش زمین بر گرد خورشید
میدانیم که اثبات گردش زمین بدور خورشید که ناقض نظریه «زمینمرکزی» پیشینیان بوده، به یوهانس کپلر (سده هفدهم میلادی) منسوب است. اما پیش از او گالیله و کوپرنیک (هر دو در سده شانزدهم) به فرضیه خورشید مرکزی اعتقاد داشته، اما موفق به اثبات آن نمیشوند. در نتیجه افتخار اثبات ریاضی این پدیده از آنِ کپلر [...]
سازههای خورشیدی یا بناهای تقویمی و تقویم های آفتابی
لطفاً برای این موضوع به بخش زیر بنگرید: سازههای خورشیدی کلیدواژگان: رصدخانه های باستانی، نیاسر، چارتاقی، چهارطاقی، چهارتاقی، بازه هور، انقلاب زمستانی، تابستانی، رصد خورشید.
اختر باستان شناسی ایران
لطفاً برای این موضوع به بخش زیر بنگرید: اخترباستانشناسی کلیدواژگان: ایران باستان، گاهشماری، تقویم، رصدخانه، باستان شناسی، ستاره شناسی، اسطوره های ایرانی، آناهیتا، تیر، تشتر، ستاره قطبی، زمین، خورشید، نیمروز، شیر و خورشید، کیهان، میترا، مهر، فروهر، بالدار، ایزد، خدایان.
