A European tetrapylon of the Roman Empire from the middle of the 4th century AD has been identified as the first tetrapylon used for calendric purposes in Europe, and some other sites are being studied. I believe that just as the study of the Persian tetrapylons led to the finding related to this Roman tetrapylon, special features of Roman tetrapylons will also help to reveal unexplored aspects of Persian tetrapylons. This tetrapylon is located in eastern Austria and is called Heidentor (Pagan Gate or Heathens’ Gate). The name Heidentor is an evolved form of Heydnisch Tor, which means “Pagan Gate” in German. Having been built so early in the Christian Era, it is believed to have been constructed by pagan non-Christians (probably followers of Mitra). [...]
Recognizing Solar Relations at Heidentor Tetrapylon in Austria
مجسمه چارتاقی و مراسم دیدار خورشید از شهر اشکانی هترا
شهر و محوطه باستانی هَترا به همراه مجموعهٔ عظیم بناها، تندیسها، سنگنبشتهها و دیگر یادمانهای فراوانی که در آن به دست آمده، یکی از بزرگترین و مهمترین بازماندههای فرهنگ و تمدن اشکانی است. این شهر در سده دوم پیش از میلاد پایهگذاری شد و در سده دوم و ابتدای سده سوم میلادی به اوج بالندگی و عظمت خود رسید. هترا در زمان اردشیر بابکان مورد هجوم قرار گرفت و تضعیف شد. سپس در زمان شاپور یکم و شاپور ذوالاکتاف که هر سه پادشاهان ساسانی بودند، اشغال گردید و دستور ویرانی آن صادر گردید. هترا پس از این سه یورش ویرانگر، هرگز روی آبادانی مجدد ندید و برای همیشه متروک ماند. امروزه نیز ایرانیان هترا را بکلی به دست فراموشی و بیتوجهی سپردهاند و آشنایی چندانی با این آثار گرانمایهٔ ایرانی ندارند. هترا را بخاطر وجود نیایشگاه خورشید و دیگر بناها و آثار در پیوند با خورشید، «شهر خورشید» نیز مینامند. و این برای پارتیان دوستدار میترا و خورشید دور از انتظار نیست. [...]
مناسبات خورشیدی در چارتاقی مالبورگتو ایتالیا
چهارمین بنای باستانی که در ادامه بررسی و شناسایی ملاحظات خورشیدیِ چارتاقیهای رومی و مقایسه آنها با نمونههای مشابه ایرانی بدان میپردازیم، چارتاقی موسوم به «تاق مالبورگِتّو» در کشور ایتالیا است. نام مالبورگتو، نامی جدیدتر و متعلق به قرون وسطی است، در حالیکه به موجب اسناد محلی این چارتاقی را در سده چهارم میلادی «آرکوس دیوی کستانتینی» مینامیدهاند. این بنا در 30 کیلومتری شمال شهر رم و 20 کیلومتری جنوب «ویا فلامینیا» جای دارد. قدمت چارتاقی مالبورگتو به حدود 1700 سال پیش و به نیمه نخست سده چهارم میلادی باز میگردد. [...]
مناسبات خورشیدی در چارتاقی کاپارای اسپانیا
بنای باستانی دیگری که در ادامه بررسی و شناسایی چارتاقیهای رومی و مقایسه آنها با نمونههای مشابه اشکانی در ایران بدان میپردازیم، چارتاقی موسوم به «تاق کاپارا» در کشور اسپانیا است. کاپارا نام محوطهای باستانی و بازماندهای از یک شهر رومی در استان «کاکِرِس» است. این بنا که تنها چارتاقیِ موجود در کشور اسپانیا است، در داخل محوطه باستانی کاپارا و در دو کیلومتری شهر «کازابلانکا» جای دارد. رود «آلاگون» در فاصلهٔ سه کیلومتری غرب آن جاری است و سد غولپیکر آن همراه با دریاچه بزرگش در فاصلهٔ شش کیلومتری شمالغربی واقع است. شاخابهای از رود آلاگون نیز از فاصلهٔ چند صد متری شمال محوطه میگذرد..
مناسبات خورشیدی در چارتاقی ژانوس ایتالیا
بنای باستانی دیگری که در ادامه بررسی و شناسایی چارتاقیهای رومی و مقایسه آنها با نمونههای مشابه اشکانی بدان میپردازیم، چارتاقی موسوم به «تاق ژانوس/ یانوس» در کشور ایتالیا است. نام ژانوس که در قرون وسطی بر روی این بنا نهاده شده، در اصل متعلق به یکی از خدایان رومی است که خدای آغازها و پایانها، و خدای درها و دروازهها دانسته میشد. او همچنین خدای سرآغازهای زمان نیز بوده است و نام ماه ژانویه از نام او گرفته شده است. ژانوس را در نگارههای باستانی با سر دو چهره که پشت به هم داشتهاند و به دو سوی مختلف مینگریستهاند، نشان میدادهاند. ممکن است این نمادپردازی با نگاه توأمان ژانوس به آغاز و پایان روز، و طلوع و غروب خورشید در پیوند باشد. این بنا در بافت قدیمی محله «ولابروم» در داخل شهر رم و در دویست متری شرق رود تیبِر قرار دارد و قدمت آن به حدود ۱۷۰۰ سال پیش و به سالهای آغازین سده چهارم میلادی باز میگردد. [...]
مناسبات خورشیدی در چارتاقی هایدنتور اتریش
نخستین چارتاقی رومی در خاک اروپا که موفق به شناسایی مناسبات خورشیدی آن شدیم، چارتاقیای در شرق اتریش است که با نامهای «هایدنتور» و نیز «دروازه شرک» و «دروازه بتپرست» شناخته میشود. این نامها را در ابتدای عصر مسیحیت بر این بنا گذاشته بودند و بر این باور بودهاند که این بنا به دست غیرمسیحیان کافر (و احتمالاً پیروان میترا) بنا شده است. این بنا در مجاورت جنوب غربی و در بیرون دیوارهای بازماندههای شهر نظامی رومی به نام «کارنونتوم» در جنوب شرقی وین (پایتخت اتریش) و در نزدیکی مرز اسلواکی قرار دارد. مکانی که اکنون تبدیل به یک موزه فضای باز با نام «پترونِل» شده است. رود دانوب در فاصله کمی از شمال این محوطه باستانی عبور میکند و چارتاقی در دشتی پهناور با افقی هموار جای دارد. این افق هموار با ارتفاع تقریبی صفر درجه موجب شده است تا همچون چارتاقی خورآباد نیازی به اصلاحات ناشی از افق کوهستانی نباشد و زاویههای منتجشده از پایهها و فضای میان پایهای، معادل و مطابق با تغییرات میل خورشید باشند. [...]
شناسایی مناسبات خورشیدی در چارتاقیهای رومی
پیگیریها و مطالعات ما نشان میدهد که مناسبات خورشیدی با دقت قابل ملاحظهای در چارتاقیهای رومی نیز دیده میشود. اکنون با شناسایی تعدادی از چارتاقیهای غربی که بازماندهای از امپراتوری و تمدن روم هستند، میتوان اعلام نمود که موفق شدهایم نخستین چارتاقیهای با کاربری تقویمی و مناسبات خورشیدی را در خاک اروپا و در حوزه دریای مدیترانه با قطعیت شناسایی کنیم و تعدادی دیگر را نیز در دست بررسی داریم. نگارنده بر این گمان است همانطور که ویژگیهای چارتاقیهای ایران موجب شناسایی چارتاقیهای رومی شد، متقابلاً ویژگیهای خاص چارتاقیهای رومی نیز به کمک آشکار نمودن نادانستهها و مجهولات چارتاقیهای ایرانی خواهد آمد. [...]
پاسخی بر نقد نظریه رصدخانه نقشرستم/ کعبه زرتشت
در شهریور سال 1378 نگارنده طی یک کنفرانس مطبوعاتی در تالار مولوی دانشگاه تهران- که در بسیاری از نشریات وقت منتشر گردید- به تشریح نظریه جدید خود پیرامون ویژگیها و مشخصههای تقویمی و نجومی بنای مشهور به کعبه زرتشت در نقشرستم پرداخت. این نظریه سپس در پاییز همان سال در قالب کتابی با عنوان «رصدخانه خورشیدی نقشرستم» منتشر گردید. طبق این نظریه، پنجرهنماهای تعبیهشده در نمای بیرونی بنا و نیز سازه پلکانی شمال بنا در حکم آفتابسنجهایی هستند که زاویههای منبعث از آنها با تغییرات سالانه میل خورشید تناسبی آشکار و قابل مشاهده دارد. سپس موضوع نظریه نگارنده در کنگره بینالمللی «اوستا و تاریخ و فرهنگ آسیای مرکزی» که در سال 2001 در شهر دوشنبه پایتخت جمهوری تاجیکستان برگزار شد، ارائه گردید و به زبان روسی در مجموعه مقالات کنفرانس منتشر گردید. [...]
چارتاقی/ چهارطاقی: تعریف، انواع و پراکندگی
چارتاقی یا چهارطاقی بناهایی با شکل متقارن چهار وجهی و با قاعده مربع را گویند که از چهار پایه با چهار تاق تشکیل شده و گنبدی به واسطهٔ چهار فیلپوش بر روی آنها ساخته شده است. چارتاقی تعریفی اختصاصی و عمومی دارد. در تعریف اختصاصی، چارتاقیهای منفردی با عمر تقریبی دو هزار تا 1500 سال را گویند که در نواحی گوناگون ایران دیده میشوند و با همین نام شناخته میگردند. این چارتاقیها، بناهای بزرگ و مستقلی هستند که عناصر معماری دیگری در آنها بکار نرفته و حتی بدون دیوار محاطی و در یا پنجره هستند. پراکندگی جغرافیایی چارتاقیها عموماً در نیمه غربی ایران، استانهای میانی و جنوب غربی، و به ویژه در جنوب استان فارس است. پراکندگی چارتاقیها در نیمه شرقی ایران بسیار محدود و اندک است. علاوه بر این، نوعی دیگر از چارتاقیها وجود دارند که بخاطر شباهت فراوان با چارتاقیهای منفرد با تعریف اختصاصی، با آنها اشتباه گرفته میشوند. این بناها با اینکه در ظاهر شبیه چارتاقیها هستند اما تفاوتهای مهمی با آنها دارند. این شبهچارتاقیها، بناهایی کوچک با ساختی ساده هستند که معمولاً در سدههای اخیر ساخته شدهاند. شبهچارتاقیها به منظور پوشش قبر، سایبان، خانه باغی، بقعه، و کارکردهای روزمرهٔ دیگری شبیه آن برپای شدهاند. همچنین در شهرهای اردستان و زواره و برخی شهرهای جنوب کویر، بادگیرهایی چارتاقیمانند بر بام سرسرای خانهها میسازند که آنها را نیز چارتاق مینامند. [...]
چارتاقی بتخانه آتشکوه
بنای چارتاقی که عموم مردم محلی آنرا به طور سنتی با نام «بُتخونه/ بتخانه» میشناسند و دیگران آنرا به نادرستی با نام آتشکده آتشکوه هم خطاب میکنند، در درهای فرحانگیز و در فاصله اندکی از جنوب روستا و بر پایین یال کوه آتشکوه نهاده شده است. در مجاورت چارتاقی و کوه بقایای خشکرودی دیده میشود که کوه و چارتاقی را دور میزند و آنرا به شکل شبهجزیرهای رؤیایی در میآورد. برای رسیدن به این چارتاقی میباید در کیلومتر 11 جاده دلیجان به محلات، به سوی جنوب و راهی آسفالته که به سوی روستای آتشکوه و معدن سنگ آن میرود، پیچید. پس از طی پنج کیلومتر در این راه نیمه کوهستانیِ بسیار زیبا، به روستای آتشکوه و درخت چنار کهنسالی که در کنار راه سر برکشیده است، خواهیم رسید. چارتاقی در مجاورت روستا است و از کنار جاده به خوبی دیده میشود. چارتاقی بتخانه یکی دیگر از نمونههای چارتاقیهای منفرد در ایران با شکل متقارن چهار وجهی و با قاعده مربع است. بنا از چهار پایه با چهار تاق تشکیل شده که گنبدی به واسطه چهار فیلپوش و تیرهای چوبی بر روی آنها ساخته شده است. مصالح بنا عبارت است از لاشهسنگهای بدون تراش با ملات آهک و با روکاری از سنگهای بزرگ و تراشخورده در پایهها و آجرهایی با پخت مرغوب همراه با تیرهای چوبی در تاقها و احتمالاً در گنبد فرو ریخته. بیشتر سنگهای بکار رفته در ساخت بنا، سنگ رسوبی متخللی است که دارای جرم حجمی کمی برابر با 2.2 و ماندگاری زیاد است. این نوع سنگ با جرم حجمی 2.1 در ساخت چارتاقی نیاسر نیز بکار رفته است. چهار سوی بنا- همچون دیگر چارتاقیهای منفرد ایران- چشماندازی باز و بدون هیچگونه در یا پنجره و مانعی است. [...]
چارتاقی خانه دیو
چارتاقی «خانه دیو» یکی دیگر از چارتاقیهای منفرد ایران است که در کوهستانهای دورافتاده شمال غربی سبزوار در استان خراسان و بر قلهٔ صخرهای سخت و صعبالعبور جای دارد. دستیابی به چارتاقی، پس از ساعتها پیادهروی و کوهپیمایی ممکن میشود و اکنون برای صعود از صخرهٔ حامل چارتاقی، از میلهٔ نقالههای بالابر که برای حمل [...]
چارتاقی نویس تفرش
چارتاقی نویس در دامنه ارتفاعات غربی روستای نویس در ۱۷ کیلومتری شمال شرق تفرش (به خط مستقیم)، ۱۸۰ کیلومتری جنوب غرب تهران، در بخش خلجستانِ استان قم جای دارد. با اینکه این روستا از نظر تقسیمات کشوری تابع استان قم میباشد، اما از نظر فاصله و ویژگیهای اقلیمی و نیز در تداول مردم منسوب به [...]
پیوندهای کعبه با خورشید و خانه خورشید
بناها و مکانهای مقدس در جهان فراوان هستند، اما معمولاً هیچکدام آنها دارای تاریخچه و سرگذشت روشن و مشخصی نیستند. گزارشهای تاریخی و روایتهای داستانی پیرامون بناهای مقدس به اندازهای گوناگون و متناقض هستند که امکان دستیابی قاطع به واقعیتهای روزگاران گذشته ناممکن است. اما ممکن است که بتوان با توجه به واقعیتهای ملموس و [...]
صفحه اصلی و راهنمای مطالب موجود در باره چارتاقیها
Chartaqi of Niasar: Home Page / Calendric Structure of Niasar / Power Point Version: 1.3 MB / PDF Version: 980 KB Чартаки из Ниясар: Календарь структура Ниясар / ППС версия: ۱٫۳ МБ / ПДФ версия: ۴٫۳ МБ / Главная страница از سال ۱۳۷۲ و همزمان با آغاز پژوهشهای اخترباستانشناختی در ایران توسط این نگارنده، نزدیک [...]
Чартаки из Ниясар: Календарь структура из Ниясар
Чартаки Ниясар расположен недалеко от города Кашан (Рис. 1.1) и построен в конце или в начале парфянского династий эпох. Существуют, однако, некоторым теориям, которые утверждают, что в древние времена Зурван использовать это место для их религиозной практики. Рядом с этой Чартаки есть святыни и святых деревьев (подорожник), а также фонтан, что делает его некоторые, как святое место. Кроме того, вблизи Чартаки является современной обсерватории. Сегодня Ниясар это свидание для людей, кто любит астрономию в Иране. Каждый год Чартаки из Ниясар находится большое число иранцев, которые собрались там для ценить своих предков образ жизни, и в ознаменование празднования восход на летнее и зимнее солнцестояние (Рис. 3.1, 3.2). [...]
Chartaqi of Niasar: Calendric Structure of Niasar
Chartaqi of Niasar located near the city of Kashan (Fig. 1.1) and was constructed during the late Parthian or early Sassanid Dynasties′ eras. Its plan is square in shap. There are, however, some theories that state that in ancient times Zorvanists used this place for their religious practices. Near this Chartaqi, there is a shrine and holy tree (plantain) and also a fountain that makes it some what a holy place. Also near Chartaqi, there is a modern observatory. Today Niasar is place for people who like astronomy in Iran. Every year Chartaqi of Niasar hosts a large number of Iranians that gather to cherish their ancestral way of life and to mark the observance of sunrise in summer and winter solstice (Fig. 3.1, 3.2). [...]
چارتاقی نیاسر: وضعیت طلوع و غروب خورشید در یک تقویم آفتابی باستانی
صفحه اصلی چارتاقی نیاسر، نسخه پیدیاف، نسخه پاورپوینت ۱- مختصات و مشخصات نام مشهور: چارتاقی/ چهارطاقی نیاسر. محل: صخرههای ارتفاعات غربی مشرف به شهر نیاسر، ۳۰ کیلومتری غرب کاشان، ۲۵۰ کیلومتری جنوب تهران، استان اصفهان. (تصویر ۱٫۱) مختصات جغرافیایی چارتاقی: ۳۳ درجه و ۵۸٫۲۸ دقیقه شمالی، ۵۱ درجه و ۰۸٫۵۳ دقیقه شرقی (دقت اندازهگیری ۰٫۰۱± [...]
چارتاقی کهک: بنایی فروخفته در قلب امامزاده زینب خاتون
بخش کَهَک در حدود چهل کیلومتری جنوب شهر قم و در منطقهای کوهستانی و ییلاقی واقع است. این منطقه دارای پیشینه مشهور تاریخی و فرهنگی، و نیز آثار و محوطههای باستانی فراوان است. در حدود دوکیلومتری شمال غربی کهک (۳۴٫۲۱ درجه شمالی، ۵۰٫۵۱ درجه شرقی)، بنای امامزادهای به نام زینب خاتون وجود دارد که یکی [...]
پرسشهای متداول در باره کاربری تقویمی چارتاقی نیاسر
پیرامون نظریه این نگارنده در زمینه ویژگیهای تقویمی چارتاقیهای ایران و به ویژه چارتاقی نیاسر (نخستین انتشار در کتاب «نظام گاهشماری در چارتاقیهای ایران»، ۱۳۸۰)، پرسشهایی مطرح میشود که برخی از آنها مضمونی یکسان دارند. در اینجا به مرور به پاسخ آنها میپردازم و امیدوارم ادامه این روند علاوه بر آشنایی بیشتر علاقهمندان با بناهای [...]
«ЧАХАРТАКИ» – ХРАНИТЕЛИ ВРЕМЕНИ, СОЛНЕЧНЫЕ КАЛЕНДАРИ ДРЕВНИХ АРИЕВ
Чахартаки (чартаки) – в переводе с персидского «четырехарочники», «чертоги», культовые места последователей зороастрийской религии, предназначенные для проведения богослужений и религиозных обрядов. В современном Иране чахартак более известен как Аташ-кадэ, Аташ-кух, Аташ-гах, что означает «Место Огня», «Храм Огня», куда в дни своих праздников приходят зороастрийцы. Приходят помолиться великому единому Богу Ахура-Мазде, принести восхваления его бессмертным святым Амеша-Спента, поговорить о делах, поделиться радостью, разрешить проблемы, да и просто пообщаться, посидеть у огня. Наиболее известные зороастрийские храмы, действующие на территории Ирана, находятся в Тегеране, Йезде, Кермане и их окрестностях. В некоторых их храмов постоянно горит огонь, поддерживаемый жрецами, а двери этих храмов ежедневно открыты для посещения. [...]
چارتاقیهای قصرشیرین و خیرآباد
دوچارتاقی قصرشیرین و خیرآباد نمونههایی دیگر از بناهای تقویمی ایران هستند که تاکنون در باره کارکردهای گاهسنجی آنان گزارشی ننوشته بودم. این دو اثر از سازوکار ویژهای برخوردارند که در دیگر چارتاقیهای ایران دیده نشده است. چارتاقی قصرشیرین در مجاورت شمال شهر مرزی قصرشیرین در استان کرمانشاه و در میان محوطه و بازماندهای بناهایی باستانی [...]
چارتاقیهای کرمجگان و خورآباد
پس از انتشار کتابی از این نگارنده به نام «نظام گاهشماری در چارتاقیهای ایران» در تابستان سال ۱۳۸۰ علاقهمندان بسیاری از سراسر ایران خبر از نمونههای مشابه دیگری در ناحیه خود دادند که تا جای ممکن با سفرهای متعدد به بررسی آنها پرداخته شد و گزارشهای مقدماتی آن به مرور منتشر خواهند شد. البته به [...]
تختجمشید و ویژگیهای تقویمی و گاهسنجی آن
این روزها در معماری و شهرسازی کوشش میشود که تا جای ممکن تمامی بناها و گذرها در امتداد محور شمالی- جنوبی و یا خاوری- باختری ساخته شود. اما در دوران باستان از چنین شیوه نادرستی پیروی نمیشده است. یافتههای کاوشهای باستانشناختی نشان میدهد که نه تنها در بناهای بزرگ، بلکه حتی در معماری ساده و [...]
تقویم آفتابی مسجد سلیمان
شهر «مسجد سلیمان» در استان خوزستان، نام خود را از بازماندههای بنایی باستانی به همین نام گرفته است که در بلندیهای مشرف به شهر ساخته شده است و از نام اصلی آن اطلاعی در دست نیست. این محوطه باستانی که در گویش مردمان بومی به نام «صفه سرمسجد» نیز شناخته میشود، عبارت است از تختانی [...]
رصدخانه نیمروز
سرزمین سیستان یا زابلستان که خط «نیمروزان» (نصفالنهار مبدأ باستانی) نیز از آن میگذرد، از مینویترین و ورجاوندترین جایگاهها در فرهنگ ایران دانسته میشده و با گاهشماری ایرانی پیوندی ژرف و طولانی دارد. تقویم آفتابی یا رصدخانه نیمروز که به نام «بنای شماره ۳ دهانه غلامان»(QN3) شناخته میشود، بنایی چهارگوش است که طول هر ضلع [...]
نظام گاهشماری در چارتاقی بازههور
هنگام بررسی بناهای تقویمی و گاهشماری در ایران، همیشه پرسشی مرا بخود مشغول میداشت و تا بررسی چارتاقی شگفتانگیز و یگانه «بازههور» پاسخی برای آن نیافته بودم و آن پرسش این بود که آیا ممکن نیست بنایی تقویمی با دقتی زیادتر از دیگر چارتاقیها و در عین حال با سازوکاری سادهتر وجود داشته باشد و [...]
رصدخانه مجاور زیگورات چغازنبیل
زیگورات چغازنبیل در استان خوزستان و در فاصله ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش و ۲۰ کیلومتری هفتتپه و در نزدیکی کرانه غربی رود دز جای گرفته است. این زیگورات نیایشگاهی است که در سال۱۲۵۰ پیش از میلاد در دوره عیلامیان به فرمان پادشاه مشهور عیلامی به نام «اونتاش گال» (۱۲۶۵- ۱۲۴۵ پیش از میلاد) در [...]
گردهمایی و دیدار زایش خورشید در چارتاقی نیاسر
دگر شارسان از بر کوهسار/ سرای درنگ است و جای شمار (گفتار زال در شاهنامه فردوسی) خورشید در حرکت سالانه خود، در آخر پاییز به پایینترین نقطه افق جنوب شرقی میرسد که موجب کوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریکی شب میشود. اما از آغاز زمستان یا انقلاب زمستانی، خورشید مجدداً به سوی شمال [...]
Аревнейшая Солнечная Обсерватория в Иране
Зaниси “Aвесты” и других текстов имеют связаны с древней энохой ахеменидов, и в каждой из ныхскрыть тайны. Накше Рустам – это название местности в провинции Фарс в шести килуметрах к северу от “Тахте Джамшида”. В этом месте в сердцевине горы Севанда высечены четыре гробницы, относящиеся к царям ахеменидов. В нижней ее части имеются несколько разукрашеных камней, сохранившихся со времен сасанидов и даже со времен эламской государственности. Именно из- за наличия этих изображений даная местность называется Накше Рустам. На некотором расстоянии от горы расположено строение солнечной обсерватории Накше Рустам. Оно представляет собой иостройку, которая была воздвигнута в приод ахеменидов. [...]
Zoroaster’s Kaba, in Naqsh-e Rustam
An Iranian archaeologist has rejected the theory describing the Achaemenid era monument Zoroaster’s Kaba as an ancient government archive, saying that the monument is the world’s most unique calendrical and astronomical building. “At the end of Shahrivar (the sixth month of the Iranian calendar, August 23-September 22) we can determine exactly the day of the month by the light shed by the sun on Zoroaster’s Kaba. It has been used for daily needs, determining the time of cultivating crops, and collecting taxes,” Reza Moradi Ghiasabadi explained. [...]
سازههای خورشیدی یا بناهای تقویمی و تقویم های آفتابی
لطفاً برای این موضوع به بخش زیر بنگرید: سازههای خورشیدی کلیدواژگان: رصدخانه های باستانی، نیاسر، چارتاقی، چهارطاقی، چهارتاقی، بازه هور، انقلاب زمستانی، تابستانی، رصد خورشید.
