سه شنبه ۱۶ شهریور ۱۳۸۹
گویا قصهپردازیها و خیالبافیهای تاریخی را پایانی نیست و ترکیبِ عدهای از ایراندوستانِ ذوقزده با برخی تحریفگران تاریخ و بعضی مسئولانی که در جایگاهی مناسب با حد و اندازه خود نیستند؛ معجونی را فراهم کرده است که تاکنون در طبله هیچ عطاری یافت نشده بود.
اینروزها چسبیدن به کورش و سوءاستفاده از نام و جایگاه تاریخی- اسطورهای او رواج چشمگیری یافته و تبدیل به یک «شاهکلید» برای مقاصد گوناگون شده است.
هنوز زمان زیادی از قصههای سرگرمکننده و گمراهکنندهای همچون ماجرای کشف ارتش کمبوجیه در مصر، «بازگردادندن» منشور کورش به ایران، کشف مومیایی پادشاهی در سنندج، روز جهانی کورش، جزیره مصنوعی فروهر، جام طلایی هخامنشی، خطر رطوبت برای آرامگاه کورش و نمونههای بیشمار دیگر نمیگذرد، که خبرگزاری ایسنا و چندین وبسایت دیگر خبر از مومیایی کورش در ۳۵ متری زیر آرامگاه او دادند.
منبع این خبر- همچون چند نمونه دیگر- یکی از مسئولان سازمان میراث فرهنگی، و این بار رئیس پژوهشگاه سازمان بود. یعنی جایی که میباید بیش از همگان مراقب سخنان و ادعاهای خود باشند. ادامه »
یکشنبه ۱۴ شهریور ۱۳۸۹
با اینکه شمالغربی ایران و نواحی آذربایجان، کردستان و به ویژه پیرامون دریاچه اورمیه/ ارومیه یکی از سرزمینهای تابعه دولت اورارتو (سده نهم تا سده ششم پیش از میلاد) بوده و آثار فراوانی از این تمدن بزرگ باستانی در این مناطق باز مانده است؛ اما کوشش برای شناخت و مطالعه و معرفی آثار اورارتویی در ایران بسیار کمتر از کوشش کشورهای روسیه، ارمنستان، گرجستان و ترکیه بوده است. این بیتفاوتی و اهمال در زمینه اورارتوشناسی در ایران در حالی است که هر از گاه خبر تخریب و انهدام بخشی از آن آثار شنیده میشود. (برای نمونهای از آثار اورارتویی بنگرید به: درفشهای اورارتویی آذربایجان)
روز گذشته، آقای کاوه فرزانه که با انگیزه و اهتمام شخصی مدتی را صرف پژوهش و عکاسی از آثار اورارتویی کرده است، با دریغ و درد خبر داد که کتیبه اورارتویی قلعه جوان در نزدیکی شهر عجبشیر تقریباً بطور کامل تخریب و متلاشی شده است. عکسهای آقای فرزانه نشان میدهد که این تخریب عامدانه و با ابزارهای کوبشی انجام شده است. اینکه چنین کاری چرا و به چه منظور انجام شده، پرسشی است که نمیتوان بدان پاسخ داد. چنانکه پس از گذشت بیش از دو سال نمیتوان به انگیزه تخریب کتیبه خارک پی برد. ادامه »
دوشنبه ۸ شهریور ۱۳۸۹
این گفتار را خانم نرگس فراهانی پس از اینکه موضوع فیلم کوتاه و تأسفباری را برایش تعریف کردم، نوشته است. در این فیلم کوتاه، گروهی از کارگران افغانستان دیده میشدند که آنان را بزور اسلحه وادار کرده بودند تا به شکلی تحقیرآمیز، محکم و مکرر بر سر خود بکوبند. اسلحهبدستان بلندبلند میخندیدند و نمیدانستند آنانی که تحقیر میشدند، خودشان بودند. ادامه »
چهارشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۸۹
تألیف کتاب «درفشهای اورارتویی آذربایجان» به پایان رسید و به ناشر سپرده شد. این کتاب پژوهشی است بر روی چندین لوح مفرغین اورارتویی که در زمان نامعلومی در آذربایجان کشف شده و در سال ۱۳۵۴ (۱۹۷۵ میلادی) در حراجی ساتبی (Sothby) لندن فروخته شدهاند. از محل نگهداری فعلی این آثار اطلاعی در دست نیست. در این لوحهای مفرغین، علاوه بر وجود چندین طرح درفش باستانی، نگارهها و نمادهایی از خدایان کیهانی همراه با نقوش خورشید و ستارگان و برجهای فلکی دیده میشود. ادامه »
یکشنبه ۲۰ تیر ۱۳۸۹
هنوز سپیده صبح در آن روستای دوستداشتنی سر نزده بود که بیدارم کردی. دلو آب را به چاه انداختی تا دست و رویی بشوییم. خروسها میخواندند و «ملیچها» در میان شاخ و برگ درختان غوغا کرده بودند. یک سر قطار گوسفندها در طویله بود و سر دیگرش درمیان گلهای که داشت از کوچههای آبادی بسوی صحرا میرفت. آوای زنگولههای ریز و درشت در هم آمیخته بود و با آوای ملیچها و خروسها و شاخههایی که در نسیم خنک بامدادی به رقص درآمده بودند، دلانگیزترین صداهای دنیا را به آسمان میبرد. آسمانی که رو به سرخی میرفت.
آب دلو را بر دست هم ریختیم و به سراغ فتیرهای مادرت رفتیم که روی آنها یک عالمه «خاماتو» مالیده بود. از چانه تا نُک دماغ هر دوی ما خاماتویی شده بود. چقدر به هم میخندیدیم. ادامه »
پنجشنبه ۱۰ تیر ۱۳۸۹
۱- استفاده از اصطلاحهای «نظریه علمی» و «نظریه غیرعلمی» یا «شبهعلمی» کاربردی فراگیر یافته است و گاه منتقدان و معتقدان نظریهای خاص، از این اصطلاحها- بنا به نیاز- برای بالابردن یا پایینکشیدن سخن و ادعاهای موردنظر خود استفاده میکنند؛ بدون آنکه به معنای درست آنها توجه نمایند. بنا به اتفاق در یکی از برنامههای تلویزیون که به سرگرمیهای نجومی میپردازد، دیدم که کسی در مذمت «شبهعلم» سخن میراند در حالیکه سخنان «شبهعلمی» خود را «علمی» معرفی مینمودند و سخنان علمی دیگران را شبهعلم. خلاصه آنکه این اصطلاحها اکنون تبدیل به چماقی برای سرکوبی رقیب شده است.
نظریه علمی مشخصاتی روشن و متمایز دارد و با اینکه معمولاً مبتنی با واقعیت است، اما الزاماً چنین نیست. نظریه غیرعلمی نیز الزاماً مغایر با واقعیت نیست و ممکن است واقعیت داشته باشد. چرا که بسیاری از نظریهها به این دلیل غیرعلمی به حساب میآیند که قابلیت آزمایش و تکرار دائمی را دارا نیستند. نظریه علمی، کوشش بشر است برای شناخت و تبیین طبیعت و واقعیتهای ملموس و تجربی. در نتیجه، حوزه کاربرد این اصطلاح در علوم تجربی و «دانش» به معنای بنیادین آنست و شامل موضوعهای تاریخی و ادبی و هنری و دیگر حوزههای علوم انسانی نمیشود. مگر آنکه صرفاً تحلیلی آماری یا تطبیقی از دادههای تاریخی و ادبی در میان باشد.
نظریه علمی، نظریهای را گویند که قابل مشاهده و اندازهگیری باشد و با آزمایش قابل اثبات یا قابل رد باشد. برخلاف تصور عموم، اینکه نظریهای «قابل رد» باشد، یکی از اصول و قواعد اساسی هر نظریه علمی است و چنانچه نظریهای فاقد امکان رد باشد، نظریهای علمی دانسته نمیشود.
نظریه علمی باید علاوه بر اینکه مشاهدپذیر باشد، تکرارپذیر نیز باشد و چنین قابلیتی را دارا باشد که اشخاص مستقل در زمانهای مستقل با آزمایشی یکسان به نتیجهای برابر برسند. ادامه »
پنجشنبه ۳ تیر ۱۳۸۹
جشن کهن «اول تابستانی» در فراهان کمرونقتر از هر سال بود. بازار سالانه این «جشن درو» بجای عرضه ابزارها و محصولات کشاورزی، در قرق اشیای زینتی و بنجل بود و سرسرههای پلاستیکی و بازیهای کامپیوتری بجای الک دولک و خرک و دیگر بازیهای اصیل محلی نشسته بود.
چشمه روستا خشکیده بود و چاههای قناتش آکنده بود از پوست چیپس و کیک و کیسههای نایلونی. راستهٔ چشمه که تا همین دو سال پیش، آب زلال و شیرین و گوارایی در آن روان بود و ریشههای سرخِ بیدها در آن پیچ و تاب میخوردند، اکنون مدفن روغن موتور و صافی بنزین شده بود. درختان بید و سنجد و سپیداری که شاخههای بلند خود را بر چشمه و گذر روستا سایبان کرده بودند و هزاران پرنده بر شاخهای آنها آشیان داشتند، خشکیده و فروغلطیده بودند.
بنای کوچک اما زیبا و دوستداشتنی مسجد روستا که آمیزهای از معماری بومی و آرایههای سنتی را در خود داشت و با جان و روان مردم عجین شده بود را ویران کرده و بجای آن، بنایی بدترکیب و چندشآور ساخته بودند با گنبدی از میلههای آهنی و حلبیهای رنگی. بخشی از خانه پیرزنی را نیز (لابد با وعده پاداش در آن دنیا) تصرف کرده بودند تا در آن وضوخانهای بسازند. اهالی میگفتند که چقدر گنبد حلبی مسجدشان از گنبد آجری و باستانی روستای مجاور زیباتر و باشکوهتر شده است. ادامه »
دوشنبه ۲۴ خرداد ۱۳۸۹
۱- انقلاب تابستانی در راه است و دوستداران اخترباستانشناسی ایرانی و بناهای تقویمی ایران برای دیدار خورشید در روز یکم تیرماه آماده میشوند تا علاوه بر بررسی عملی نظریه نگارنده و دستیابی به جامعه آماری فراوانتر، این یادگارهای گرانقدر تاریخ علم در ایران را گرامی بدارند. تا آنجا که نگارنده آگاهی دارد، چنین برنامههایی در چارتاقیهای نیاسر کاشان، بتخانه آتشکوه، نویس تفرش، جره کازرون، بازههور نیشابور و نخلک انارک برگزار میشود.
رصدخانه دانشگاه کاشان نیز در اطلاعیهای خبر از برگزاری چهارمین نشست علمی چارتاقی نیاسر از دریچه نجوم با همکاری انجمن علمی فیزیک و انجمن آسمان تاریک داده است. این مراسم پس از دیدار طلوع خورشید انقلاب تابستانی در محل رصدخانه دانشگاه کاشان در نیاسر برگزار میشود.
یکی از برنامههای پیشبینی شده برای نشست چهارم، سخنرانی آقای مهندس صفایی با موضوع مهم و بنیادین «سعةالمشرق در چارتاقی نیاسر» خواهد بود. «سعة المشرق» (Ortive Amplitude) همراه با «سعة المغرب» (Occasive Amplitude) یکی از بنیادیترین محاسبات لازم و آگاهیهای فرادست آمده از آن برای بررسی کاربری تقویمی بناها و یا وجود ملاحظات خورشیدی در ساخت آنها است. سعةالمشرق قوسی از دایره افق است که بیشترین دورشدگی محل طلوع خورشید را نسبت به محل طلوع آن در یکی از اعتدالین (معدلالنهار) با توجه به چشمانداز افق محل نشان میدهد. به عبارت دیگر، سعهالمشرق مقدار محلی تغییرات ظاهری میل خورشید را با توجه به عرض جغرافیایی و نیز ناهمواریهای افق محل نشان میدهد. زاویه سعهالمشرق (و نیز سعهالمغرب) ممکن است برابر یا بیشتر یا کمتر از میل خورشید نسبت به استوای سماوی و یا برابر یا بیشتر یا کمتر از میل مفروض در عرض جغرافیایی محل باشد. محاسبات سعهالمشرق/ سعت المشرق در مطالعات اخترباستانشناختی همواره میباید با اتکای به دادههای نظری، به روش میدانی و توأمان با اندازهگیری ناهمواریهای افق انجام شود.
در زمینه برنامه های پیشین دیدار طلوع خورشید بنگرید به: جشنهای آغاز تابستانی و دیدار طلوع خورشید، یادداشتهایی از دیدارها و سفرهای پیشین.
۲- آقای فرزاد جوادی- برنامهساز و تهیهکننده رادیو بینالمللی فرانسه- در گفتگویی با این نگارنده و آقایان داریوش برادری و بیژن شاهمرادی به موضوع جالبی پرداخته است که امید میرود در آینده ایشان و دیگران بیش از این بدان بپردازند. این برنامه نیم ساعته را که به یکی از ناهنجاریهای متداول در جامعه ایرانی مربوط میشود، در اینجا بشنوید: ادعاهای کاذب و سخنان دور از واقعیت. ادامه »
شنبه ۱ خرداد ۱۳۸۹
چنانکه پیش از این خبر داده بودم، قرار بود امشب به ابتکار رادیو فرهنگ مناظره و گفتگویی میان مسئولان میراث فرهنگی و این نگارنده برگزار شود که مجری برنامه به شنوندگان اطلاع داد رئیس سازمان میراث فرهنگی و مدیر جدید موزه ملی ایران در آخرین لحظات از شرکت در برنامه انصراف دادهاند. آنچه که در زیر میآید، متن صحبتهایم در آن رادیو است که بنا به معذوراتِ معمول چنین برنامههایی، به شکل نیمهتمام به پایان رسانده شد (نسخه صوتی را بعدها به این صفحه پیوست میکنم):
معتقدم که اصولاً در ایران آن چیزی که در عرف جهانی بدان موزه میگویند، وجود خارجی ندارد. با تعبیر «موزه مادر» نیز مخالفم؛ چون موزهها زاد و ولد نمیکنند و سلسله مراتب ندارند و هر کدام هویتی مستقل و متمایز دارند. آنچه که عملاً در ایران به اسم موزه وجود دارد و به چشم میآید، صرفاً جعبه آینههای بزرگی است که نبونید پادشاه بابل نیز در خانه خود داشته است. در دوران معاصر، موزهها صرفاً به مکانی اطلاق نمیشوند که تعدادی از آثار باستانی یا هنری را در جعبههایی به تماشای عموم بگذارند؛ بلکه موزهها وظیفه حفظ و نگهداری مطمئن، برنامههای پژوهشی و کارگاههای آموزشی، انتشار نشریات و حاملهای چند رسانهای، تعامل گسترده با موزهها و مؤسسات پژوهشی، اجرای عملیات باستانشناختی بررسی و کاوش، و بسیاری فعالیتهای فرهنگی دیگر را نیز دارند. موزهها نیازمند کتابخانههای غنی و آزمایشگاههای تخصصی گوناگونی هستند که ابتداییترین آنها (که ابزارهای سالیابی و قدمتسنجی باشد) در هیچیک از موزههای ما و حتی در هیچیک از دیگر سازمانها و مؤسسات ما وجود ندارد. ادامه »
پنجشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۹
۱- رادیو فرهنگ ترتیب مناظرهای میان این نگارنده با مسئولان میراث فرهنگی پیرامون وضعیت موزههای ایران را داده است. این برنامه را میتوانید بطور مستقیم از ساعت ۱۹٫۳۰ دقیقه تا ساعت ۲۱ روز شنبه یکم خرداد بشنوید. (گفتگوی دیگری را در این صفحه و پیوستهای آن ببینید: مناظره با سخنگوی سازمان میراث فرهنگی پیرامون خبر تخیلی کشف ارتش کمبوجیه در مصر.)
۲- رصدخانه دانشگاه کاشان در اطلاعیهای خبر از برگزاری چهارمین نشست علمی چارتاقی نیاسر از دریچه نجوم با همکاری انجمن علمی فیزیک و انجمن آسمان تاریک داده است. این مراسم پس از دیدار طلوع خورشید انقلاب تابستانی در محل رصدخانه دانشگاه کاشان در نیاسر برگزار میشود. (برای آگاهی بیشتر از نظریه نگارنده پیرامون کاربری تقویمی چارتاقیهای ایران و پیوند آنها با زمان و تغییرات میل خورشید به بخش سازههای خورشیدی مراجعه نمایید.) ادامه »
