Skip to content
بایگانی موضوع روزنوشت .

کتاب‌های تازه و مهم ایران‌شناختی

در زمینه انتشار آثاری از زبان‌های باستانی ایرانی، ترجمه‌ای از زبان پهلوی که برای نخستین بار به زبان فارسی منتشر می‌شود، اهمیت فراوانی دارد. این اثر عبارت است از ترجمه نخستین جلد موجود از کتاب بزرگ «دینکرد» که بزرگترین متن بازمانده به زبان پهلوی و به عبارتی دایره‌المعارف مزدیسنا دانسته می‌شود. این ترجمه که با آوانوشت متن پهلوی و یادداشت‌های مفیدی همراه است، به کوشش آقای فریدون فضیلت انجام شده و انتشارات فرهنگ دهخدا آنرا منتشر کرده است. در این کتاب به دیدگاه‌ها و آموزه‌های گوناگون دین بهی (که بعدها دین زرتشتی نامیده شد) پرداخته شده که از جمله فصل‌هایی با موضوع‌های زیر را در بر می‌گیرد: دلایل پدید آمدن زلزله، ثواب‌ها و گناه‌ها، چگونگی نیایش و نماز، زنان خوب و بد، ثنویت و جدایی خاستگاه آفریدگارهای نیکی و بدی از یکدیگر، پاداش و مجازات خدایی، وظایف شهریاران در برابر مردم، فواید و امتیازهای ازدواج با محارم همچون پدر، مادر، خواهر و برادر، و اعتراض به کسانی که به این سنت خرده می‌گرفته‌اند، بخشایش ایزدی، خاستگاه برخی بیماری‌ها و بسیاری مطالب متنوع دیگر. […]

نگاهی به کمبودهای نشر کتاب‌های ایران‌شناسی

البته همانگونه که می‌دانید، پیدایش دانش شرق‌شناسی و شعبه ایران‌شناسی آن که در یکی- دو سده اخیر در اروپا پایه‌گذاری شد، در اصل متکی بر پژوهش و مطالعه در زبان‌های باستانی بوده و بعدها دامنه‌های متنوع‌تری را نیز در بر گرفته است. امروزه دانش ایران‌شناسی به مانند دیگر شاخه‌های علومی که به بررسی در احوال فرهنگ‌ها و تمدن‌های باستانی می‌پردازند، تنها منحصر به مطالعه در زبان‌ها و کتیبه‌های باستانی نیست و گستره پهناورتری را در بر می‌گیرد که شامل تاریخ و فرهنگ‌شناسی، مردم‌شناسی، انسان‌شناسی، دین و اسطوره‌شناسی، و حتی اقلیم‌شناسی و باستان‌شناسی (به مفهوم وسیع نظری آن) می‌شود. […]

اعتراض‌نامه‌ای در باره آقای فریدون جنیدی

بنگرید به: «نقدی بر استنباط‌های نجومی آقای فریدون جنیدی و بکارگیری آنها در حذف بیت‌های شاهنامه».

سفری کوتاه به مشهد مادرسلیمان

در چند روز گذشته، فرصتی دست داد تا برای چند بررسی کوچک میدانی، به مشهد مادرسلیمان (پاسارگاد احتمالی) و تنگه بلاغی بروم و موادی را برای برخی نوشته‌های نیمه‌تمام خود فراهم آورم:

– دامنه‌ کوهستان‌های چم‌بیان، تنگه بلاغی، کوه موسی‌خان و دیگر کوهپایه‌های پیرامون دشت مرغاب، یکی از بهترین رویش‌گاه‌های درخت بَـنِـه یا پسته کوهی است. از این درختان صمغی ترشح می‌شود که در تهیه سقز و فراورده‌های دیگر کاربرد دارد. روستانشینان و بویژه عشایر با تیغ‌زدن بر پوسته این درختان و نصب پیاله‌های گلین کوچکی در زیر آن، این صمغ را در اوایل فصل پاییز جمع‌آوری می‌کنند. از آنجا که گردآوری صمغ بنه، یکی از کهنترین بازمانده‌های مالکیت عمومی و سنت همیاری و تعاون همگانی مردم در بهره‌برداری اشتراکی از منابع طبیعی است؛ می‌خواستم پاسخ این پرسش را بدانم که مردمان محلی از چه شیوه‌هایی برای تقسیم سالانه و مالکیت موقت بر درختان بهره می‌برند و کدام قوانین نانوشته، این همیاری مسالمت‌آمیز را در میان آنان اجرا و تضمین می‌کند؟ کدام عامل موجب می‌شود که در مدت چند ماهی که صمغ گرانبهای درختان تیغ‌زده بنه به پیاله‌ها روان است و مراقبی نیز ندارد، هیچکس به دسترنج دیگری تعرضی نکند و هیچگونه اختلافی نیز بوجود نیاید؟ پاسخ‌های روستاییان برایم بسیار جالب و شنیدنی بود و توانستم با روش‌های کهن بهره‌برداری اشتراکی اموال عمومی در میان آنان آشنا شوم. آنان همچنین می‌گفتند که بعضی شهرنشینان از خودراضی و بی‌فرهنگ و پرمدعا، دسترنج آنان را قربانی تفریح و بازیگوشی خود می‌کنند. […]

سد سیوند: نگاهی گذرا به کوشش‌ها و حساسیت‌های میهن‌گرایانه

پس از آغاز آبگیری سد سیوند، نامه‌ها و پرسش‌های فراوانی از سوی دوستان و دل‌نگرانان پاسداشت آثار باستانی مشهد مادرسلیمان (پاسارگاد احتمالی) و تنگه بلاغی به این نگارنده رسید و برخی از روزنامه‌نگارانی که پیش از این نیز نوشتارها یا مصاحبه‌هایی با مرا در نشریات خود منتشر کرده بودند، خواهان پاسخ به پرسش‌های تازه خود بودند. […]

نوروزنامه: پنجاه گفتار در زمینه پژوهش‌های ایرانی

مجموعه مقاله‌های «نوروزنامه- پنجاه گفتار در زمینه پژوهش‌های ایرانی»، کتاب تازه‌ای است که انتشارات نوید شیراز آنرا در بیستمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران منتشر خواهد کرد. نام نوروزنامه برای این کتاب، به سبب پیوند بسیاری از گفتارهای آن با نوروز، گاهشماری و جشن‌های ایرانی، برای آن برگزیده شده است. نوروزنامه دارای پیوستی به زبان انگلیسی […]

پیشنهادی برای وبلاگ مادربزرگ

یکی از مهم‌ترین منابع در زمینه مطالعات تاریخی و دستیابی به رویدادها و باورداشت‌های گذشته، عبارت است از فرهنگ عامه و ادبیات شفاهیِ مردمی، که تاجیکان آنرا با تعبیر زیبای «ادبیات دَهَـنَکی» نامبردار می‌کنند. فرهنگ عامه و ادبیات شفاهی در گذر سال‌ها و سده‌ها و هزاره‌ها، بگونه سینه به سینه به زمان ما و به […]

جشن‌ها و سالنمای ایرانی در تقویم گوگل و موزیلا

امروز جناب آقای بهرام مراوندی از اتریش خبر دادند که در اندیشه ایجاد تقویم ایرانی و جشن‌ها و مناسبت‌های آن برای Google Calendar  هستند. ایشان در نخستین گام، فهرست راهنمای زمان جشن‌ها و گردهمایی‌های ایرانی از این نگارنده را با زبان فارسی به تقویم گوگل افزوده‌اند تا همگان بتوانند به آسانی به آن دسترسی داشته […]

پاسداشت یادمان‌های باستانی

بسیار سپاسگزارم که افتخار دارم در گردهمایی شما دانشجویان و جوانان دوستدار پاسداشت یادمان‌های باستانی باشم. بسا غرور‌انگیز و شادی‌بخش است که هر روز بیشتر از گذشته به شمار دوستداران و پاسداران هویت تاریخی و دل‌نگرانان آن افزوده می‌شود. سرگذشت ایران همواره و بارها نشان داده که هرگاه عاملی بیگانه، آهنگ تباهی یا تغییر فرهنگ ایرانیان را در سر پرورانده است؛ اراده پنهان و آتش خفته در زیر خاکستر آنان، دیر یا زود چون ققنوسی آشنا با آتش، از دل آن بیرون آمده و هویت دیرین خود را پاس داشته و زنده نگه داشته‌اند. چنین نمونه‌هایی اندک نیستند و همگی با آن آشنایید. […]

یافته‌های تازه از ایران باستان: اثری ارزنده از والتر هینتس و پرویز رجبی

والتر هینتس Walther Hinz یکی از دانشمندان شاخص در میان ده‌ها ایران‌شناس بزرگ آلمانی است که در دو سده گذشته، پژوهش‌های بنیادین و بی‌همتایی را به جهان ایران‌شناسی عرضه داشتند. هر چند که بسیاری از این دستاوردها در میان ایرانیان بکلی ناشناخته و مهجور مانده است. هینتس (۱۹۹۱-۱۹۰۶) ایران‌شناسی پرکار و به ویژه متخصص خط […]

پژوهشی ارزنده در باره اسطوره‌های گاهشماری ایرانی

پس از پایان سخنرانی این نگارنده در نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، خانم جوانی برای گفتگوی بیشتر در زمینه‌ گاهشماری ایرانی به نزدم آمد که به اندازه‌ای زبان فارسی را بخوبی و شیوایی و حتی بدون لهجه اروپایی، سخن می‌گفت که هرگز تا هنگامی که خود بگوید، ذره‌ای گمان نبردم که زبان فارسی را به این […]

متن کامل دفاعیات خسرو گلسرخی و کرامت‌الله دانشیان

بیاد مردانی که «برای جانشان چانه نزدند». مطیوعات روز پنجم بهمن‌ماه سال ۱۳۵۲ خبر دادند که دو روز پیش خسرو گلسرخی و یارانش در یک دادگاه نظامی محاکمه شده و به همراه کرامت‌الله دانشیان به اعدام محکوم شده‌ است. این حکم در بامداد روز ۲۹ بهمن همان سال در میدان تیر پارک جنگلی چیتگر، در […]

یادداشت‌هایی از دیدارهای طلوع خورشید در نیاسر و دیگر چارتاقی‌های ایران

برنامه دیدار طلوع خورشید انقلاب زمستانی و شب یلدا (میلاد خورشید) در چهارتاقی نیاسر و بررسی میدانی نظریه این نگارنده در زمینه تقویم‌های آفتابی و به ویژه چارتاقی‌های ایران، علیرغم احتمال ابری بودن آسمان، با موفقیت برگزار شد.

چارتاقی نیاسر در سرمای دوازده درجه زیر صفر بامداد یلدا و نخستین روز زمستان، میزبان حدود یکصد نفر از شهرهای گوناگون بود که سرمای بامدادی را از ساعت‌ها پیش با آتش شور و اشتیاق خود، گرمی ‌می‌بخشیدند و ضمن آشنایی با چگونگی کاربری تقویمی بنا، شب چله را نیز در پناه این یادمان کهن دانش گاهشماری و زمان‌سنجی ایرانی سپری کرده و با سرود و ترانه آنرا جشن گرفتند.

سرزدن پرتوهای زرین خورشید از پشت کوه‌های جنوب‌شرقی نیاسر و درست از میان روزنه ویژه سنجیده شده برای آن، و از میان مه انبوهی که از میان دره‌ها به آهنگ رویارویی با خورشید به پیش می‌تازید؛ برای همراهانی که ساعت‌ها بردمیدن فرخنده آنرا با نگرانی چشم براه بودند، مانند همیشه سخت شکوهمند، رؤیایی و خاطره‌برانگیز بود. همه ما، روان مردمان و نیاکان خردمند و توانای هزاران سال پیش را در کنارمان احساس می‌کردیم و همراه آنان و در پناه آنان، دستان بسوی خورشید برگرفته شده خود را بر دیده و دل خود می‌نشاندیم. […]

نخستین جایزه چارتاقی نیاسر

صفحه اصلی و راهنمای مطالب موجود در باره چارتاقی‌ها در روز ۲۷ دی‌ماه، مراسم نخستین جایزه سالانه چارتاقی نیاسر در خانه هنرمندان ایران با اهدای جوایز به هنرمندانی که با آثار ارزنده خود در زمینه معماری و عکاسی در آن شرکت جسته بودند، به پایان رسید. این مراسم هر ساله با یاری و مشارکت شهرداری […]

انتشار کتاب آسیای میانه

در هفته گذشته بخشی از کتاب ارزشمند «تاجیکان» نوشته روانشاد «باباجان غفوروف» با نام «آسیای میانه» که توسط این نگارنده با حفظ زبان و واژگان تاجیکی آن به فارسی برگردان شده است، به همت انتشارات نوید شیراز منتشر شد. همانگونه که از تاریخ پیشگفتار کتاب بر می‌آید، برگردان فارسی این کتاب در سال ۱۳۷۵ به […]

اعلام خطر برای چارتاقی نیاسر کاشان

این نوشتار، در اصل نامه‌ای سرگشاده بوده است که در تیرماه سال ۱۳۸۴ و پس از رویدادهای تلخی که برای چارتاقی نیاسر پیش آمده بود، نوشته شد و در همان زمان برای شماری از مسئولان محلی و کشوری همچون اداره‌های میراث فرهنگی نیاسر، کاشان، اصفهان و مرکز؛ و نیز بخشداری نیاسر، فرمانداری کاشان، استانداری اصفهان و پژوهشکده باستان‌شناسی فرستاده شد و در بسیاری از مطبوعات و رسانه‌های گروهی مانند روزنامه‌های شرق، ایران، کیهان، ماهنامه معمار و خبرگزاری میراث فرهنگی ، متن کامل و یا گزیده‌ای از آن منتشر شد. […]

فنون و منابع در ایران

امروزه در زمینه تألیف و انتشار کتاب‌هایی با موضوع تاریخ علم در ایران، کوتاهی‌های فراوانی به چشم می‌خورد. شمار کتاب‌ها و پژوهش‌هایی در زمینه تاریخ علم و دستاوردهای دانشی ایرانیان به اندازه‌ای اندک است که برای جامعه ایران شایسته نیست.

انتشار کتاب «فنون و منابع در ایران» نشان می‌دهد که هنوز هم می‌توان به مؤلفان، مترجمان و ناشرانی امید داشت تا موضوع تاریخ علم و فن را وجه همت و کوشش خود کنند. این کتاب توسط آقای پرویز محبی به زبان فرانسه تألیف و با ترجمه خانم آرام قریب به زبان فارسی برگردان شده است. ترجمه و انتشار این کتاب که در اصل رساله پایان‌نامه دکتری مؤلف آن بوده، با اجازه و یاری نویسنده انجام پذیرفته است. انتشار کتاب «فنون و منابع در ایران» محصول همکاری انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران و انتشارات اختران بوده است. شمارگان ۱۶۵۰ نسخه‌ای این کتاب، نشانه دیگری از روند رو به انحطاط علم و تاریخ علم در میهن ماست.

فصل‌ها و محتویات کتاب، موضوع‌های متنوعی را در بر می‌گیرد: چرخ و ارابه، چوب، زغال سنگ، نفت و بهره‌برداری از مشتقات آن، نظام‌های آبرسانی و شبکه‌های توزیع، دستگاه‌های انتقال آب به سطوح بالاتر و چرخ‌آب‌های گوناگون، آسیاها و اقتصاد مبتنی بر آن، سازوکارهای متنوع روغن‌کشی و کاغذ‌سازی با در نظرداشت عواقب زیست‌محیطی آن، و به ویژه فصلی مهم و جالب در زمینه ساعت و ساعت‌سازی. تمامی جستارهای فوق با تصاویر، طرح و نقشه ابزارهای فنی همراه هستند. توجه به عواقب زیست‌محیطی کارخانه‌های کاغذ‌سازی در نزد دانشمندان ایران و کوشش برای برطرف ساختن آن، نشانه‌ای دیگر از کوشش دیرینه ایرانیان برای پاسداشت محیط زیست بوده است. […]

روش‌های تازه و کهنه در تبلیغ دین بهی

چندی پیش آقای موبد گشتاسپ اوشیدری، فرزند زنده‌یاد موبد جهانگیر اوشیدری، از روی لطف شماره‌ مردادماه امسال نشریه «نامه ماه» را توسط آقای دکتر حسین وحیدی برای این نگارنده فرستادند که در بردارنده نوشتاری ارزنده از ایشان است (واژه «مرداد» به همین شکل درست آن در پیشانی مجله نوشته شده است). این نشریه از سوی «کانون اروپایی برای آموزش جهان‌بینی زرتشت» در بروکسل منتشر می‌شود و سرمقاله آن امضای موبد کامران جمشیدی را بر خود دارد. وب‌سایت  gatha.org  نیز متعلق به همین کانون است.

آقای اوشیدری، نوشتار کوتاه اما اندیشمندانه و خردورزانه خود را با این سخن آغازیده‌اند که «زمانی که مردم، پیروی مذهبی را با چشم‌های بسته و کورکورانه پذیرفته و به آن رفتار می‌کرده‌اند، سپری شده است» و در ادامه آورده‌اند که «اگر برخی از پدیده‌های برخاسته از دین، اندیشه آدمیان را گمراه نمی‌کردند؛ امروز ما دنیای بهتری می‌داشتیم و از زندگی بهتری برخوردار می‌بودیم.» از دیگر سخنان ایشان بدرستی چنین دریافت می‌شود که میان آیین زرتشت که بدون شرع و دستورهایی برای جزئیات امور روزمره زندگی و نیایش است، با آن دین زرتشتی که آکنده از دستورهای فقهی و شرعی فراوان برای تمام امور روزمره مردمان است، تفاوتی عمیق وجود دارد. […]

یادی از ایران‌شناس بزرگِ ایران امروز

هنگامی که در روزهای پر تب ‌و تاب انقلاب ۵۷ در میان شور و غوغای انبوه کتابفروشان و کتاب‌دوستان روبروی دانشگاه تهران، کتاب «از ترود تا جندق» با آن عکس رؤیایی و خاطره‌برانگیز روی جلد آن به دستم افتاد و بارها و بارها آنرا خواندم (و هنوز هم می‌خوانم)، هرگز به تصورم هم نمی‌‌رسید که […]

ایران جمعه

در قلب مهربان و پراحساس مهرداد قاسمفر (سردبیر ایران جمعه) ذره‌ای جای خالی برای تندی و عداوت پیدا نمی‌شود. من نمی‌دانم در آن روز چه شد و چه گذشت؛ اما می‌دانم که در دل مهرداد، آنقدر گنجشک‌های کوچک و گرسنه‌ای بال و پر می‌زنند که جایی بر سیاه‌کلاغان نمانده است. شعر قدیمش را می‌خوانم که […]

پاسارگاد، سد سیوند: دستاوردها و کوتاهی ها

برخی را گمان بر این است که سابقه و دیرینگیِ زندگانیِ مردمانی در یک ناحیه یا کشوری خاص، تاریخ آن ملت را بر می‌سازد و هر اندازه که نمونه‌های فرادست آمده از شواهد زندگانی و بودوباش آن مردمان، دیرین‌تر و کهن‌تر باشد، پس تاریخ آن ملت نیز به همان اندازه کهنسال‌تر است. اما این دریافت […]

با آوای گلرخسار: سفر تا دورترین هزاره‌های فرهنگ ایرانی

گلرخسار صفی یوا، شاعر و سراینده بزرگ فارسی/ تاجیکی زبانِ معاصر تاجیکستان، نیازی به معرفی ندارد و سروده ها و کوشش های فراوان او در پاسداشت فرهنگ و زبان مشترک مردمان فارسی‌زبان برای همه کوشندگان و آرزومندان آن، شناخته شده و درخور ستایش است. چند روز پیش که پس از چند سال، فرصت دیدار دوباره […]

یادی از استاد بزرگ گاهشماری ایرانی

چهار سال پیش از این، در پانزدهمین روز فروردین‌ماه ۱۳۸۱، داس زروان شاخه تنومند و پربار دیگری از درخت دانش کهن این سرزمینِ فرو غلطیده در دام جهل و خرافه را برچید و برفت. آنگاه که شاخه ستبر استاد احمد بیرشک بر آغوش زمین فرو خفت و روانش به بیکرانه پیوست، هشتاد سال از نخستین […]

مکتوبه جوابیه اندر حکایت تحریفات مکتوبات حضرت ذوالقرنین

این روزها چاپ و نشر نوشته‌های دیگران، با نام یا بدون نام نویسنده و حتی با تغییر در مطالب آن، پدیده‌ای است که هر از گاهی دیده می‌شود و برخی کسان به راحتی دست به چنین کاری می‌یازند. برای این نگارنده، چنین استفاده‌های نادرستی از نوشته‌هایش بسیار روی داده است. متن زیر نمونه‌ای از پاسخ‌هایی […]

گم شدن سرسنجاق مفرغی لرستان و قیمت‌گذاری آثار باستانی

امروز من و آقای محمدرضا کارگر (رئیس موزه ایران باستان) در تالار همین آثارخانه به ایراد دو سخنرانی پرداختیم. سخنان آقای کارگر به عنوان یک متخصص امور موزه‌داری جالب و شنیدنی بود. به ویژه انتقاد ایشان از دستگاه‌های دولتی که به ساخت و گسترش موزه در کشور، بی‌نهایت بی‌توجهی می‌کنند و همچنین از مردمی که […]

درخت پارسیک: نشانی از تولد یک هنرمند بی‌همتا در ایران

آنگاه که آقای «حسن نقاشی» از من خواسته بود تا در جلسه نقد و بررسی دو فیلم جدیدش در خانه هنرمندان ایران، سخن بگویم؛ به او گفته بودم که می‌دانی با فیلم و فیلمساز میانه خوبی ندارم، و او گفته بود که اتفاقاً به همین دلیل می‌خواهم سخن بگویی. او نسخه‌ای از هر دو فیلم […]

برزآبادی فراهانی و هزاران برگ دستنویس فراموش شده

دیدار امروزم با استاد نصرالله برزآبادی فراهانی، غم کهنه‌ام را تازه‌تر کرد؛ بخصوص که او را فرتوت‌تر، نا‌توان‌تر و ناامیدتر دیدم. دیگر از آنهمه نیرو و نشاط و امید خبری نبود. خسته بود و مأیوس.

برزآبادی فراهانی هشتاد و دو سال دارد و در ده سال واپسین، تمام توان و فرصت خود را بر سر نظریه‌ای نوین فرا نهاد: «معانی حروف الفبای فارسی». او بر این باور است که هر یک از حروف الفبا در زبان فارسی و بسیاری از دیگر زبان‌ها، دارای یک معنای ویژه و کاربرد خاص بوده و هر واژه در سرآغاز پیدایش خود، نه تنها با حروف الفبا، بلکه همچنین با ترکیبی از «معانی» حروف الفبا به وجود آمده است. ایشان در بررسی‌ها و پژوهش‌های پردامنه و نوآورانه خود، حدود بیست‌ هزار صفحه مطلب نوشته‌اند. سراسر این سال‌ها، هر بار که افتخار داشتم در محضرش باشم، از نزدیک می‌دیدم که او شب و روز را بهم پیوند می‌زد و می‌نوشت. می‌دانم که هیچ روزی، روز تعطیل او نبود؛ هیچ روزی روز مهمانی و گردش او نبود. از همه چیز و همه کس کناره گرفت و به هزاران برگ‌ سپید و بی‌بها، بهای گوهر اندیشه خود را فرو ‌نهاد. […]



web analytics