Skip to content
 

مسئله حفظ و تخریب خانه‌های مشاهیر

برگرفتهٔ ویرایش‌شده‌ای از گفتگو با آقای رضا ولی‌زاده، رادیو فرانسه: کدام خانهٔ پروین اعتصامی در حال تخریب است؟ (بشنوید)

اعتراض به تخریب خانه‌های مشاهیر (و یا عموماً هر بنای تاریخی که مالک خصوصی دارد) نمی‌باید متوجه مالک بنا شود؛ چرا که آنها وظیفه ندارند ملک شخصی خود را برای عموم نگهداری کنند و یا برای مقاصد و کاربری‌های عمومی اختصاص دهند. بلکه اینگونه اعتراض‌ها می‌باید متوجه نهادهایی باشد که در این زمینه وظیفه دارند و وظایف قانونی خود را به درستی انجام نمی‌دهند.

در قوانین موضوعهٔ کشوری، قانونی مبنی بر حفظ و نگهداری خانه‌های مشاهیر وجود ندارد. اما در برنامه توسعهٔ چهارسالهٔ پنجم چنین رویه‌ای اعمال شده است. به موجب این برنامه، سازمان میراث فرهنگی مکلف است خانه‌های مشاهیری را که ویژگی‌ها و شرایط لازم را دارا هستند، با اطلاع قبلی به مالک خصوصی، در فهرست آثار ملی ثبت کند. البته مالک نیز دارای حق اعتراض است.

از طرف دیگر، از آنجا که در صورت ثبت ابنیه در فهرست آثار ملی، مالکان بنا متحمل ضرر و زیان می‌شوند، جبران این زیان و به موجب ماده 114 همان برنامه به عهده شورای شهر و شهرداری‌ها سپرده شده است که از محل درآمدهای عمومی این زیان و نیز عدم‌النفع ناشی از ثبت را جبران کنند.

چنانچه این جبران صورت نپذیرد و یا اینکه مالک معترض به سلب حق تصرفش باشد، می‌تواند در دیوان عدالت اداری طرح شکایت کند. دیوان نیز در صورت پذیرفتن ادعای مالک، حکم به خروج اثر از فهرست آثار ملی نمی‌دهد و چنین اختیاری ندارد. اما می‌تواند حق سلب شدهٔ شاکی خصوصی را به او اعاده کند.

در واقع در اینجا نبود همکاری‌های لازم بین نهادها و بی‌توجهی‌های معمول موجب چنین آشفتگی‌هایی می‌شود.

البته این را نیز باید اضافه کرد که دیده شده عده‌ای از مالکان برخی بناها برای آن سابقه‌تراشی نادرست می‌کنند و با همکاری برخی رسانه‌ها و یا اشخاص ذی‌نفوذ، ترتیب فروش آنرا به قیمت بالاتر از ارزش ملک می‌دهند. چنین اشخاصی معمولاً در رسانه‌ها بیان می‌کنند که خانه در حال ویرانی است و یا بزودی آنرا تخریب می‌کنیم. نمونهٔ جدید چنین رویدادی، خانه‌ای بود که مجلس شورا به عنوان خانه مدرس خریداری کرد و بزودی متوجه شدند که خانه مدرس نبوده است. نمونه دیگر از چنین تلاش‌ها و سابقه‌تراشی‌ها، تعدادی خانه منسوب‌شده به شیخ بهایی در اصفهان است.

در مجموع می‌توان گفت هر آنچه که به عنوان خانه‌های مشاهیر و لزوم حفظ و نگهداری از آنها یاد می‌شود (و گاه برای بعضی شخصیت‌ها چندین خانه تراشیده شده است) الزاماً به معنای درستی آن ادعاها نیست و به فرض هم که درست باشد، نمی‌باید بجای شورای شهر، سازمان میراث فرهنگی و دیگر نهادهای مسئول، به مالک شخصی بنا خرده گرفت.



web analytics