پژوهش های ایرانی/ نوشته ‌های رضا مرادی غیاث آبادی در فرهنگ ایران باستان و اختر باستان شناسی

تب داغ رویدادهای امروز و چشم‌انداز مبهم و نگران‌کنندهٔ آیندهٔ کشور، دیدار طلوع خورشیدِ آغاز تابستان در چارتاقی نیاسر، گزارشی در باره خانم لیدیا کانکووا، طرح‌های گرافیکی و بازسازی‌شدهٔ آقای بردیا حشمتی ار بناهای باستانی ایران، سکوت حیرت‌انگیز میهن‌پرستان در قبال وقایع اخیر. >>>

گردهمایی برای بزرگداشت

استاد موسی اکرمی

‌یکشنبه، 31 خرداد‌ماه 1388

در شامگاه سی‌ام خرداد ۱۳۸۸ مراسم بزرگداشت آقای دکتر موسی اکرمی- اخترفیزیکدان، تقویم‌شناس و کیهان‌شناس برجستهٔ روزگار ما و یار و همراه زنده‌یاد استاد احمد بیرشک در مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران برگزار شد. >>>

تخت‌جمشید

بنای میهنی ایرانیان و انجمن همپُرسگی ملی

این گفتار، برگرفته از کتابی به همین نام از این نگارنده است که چاپ نخست آن در سال 1379 و چاپ دوم آن در سال 1381 منتشر شده بود. از آنجا که برای چاپ سوم آن بازنگری‌هایی در ویرایش پیشین انجام شده است، نسخه‌ای از آن بدون عکس‌ها، طرح‌ها و نقشه‌های فراوانی که پیوست کتاب است، در اینجا منتشر می‌شود. >>>

سنگ‌نبشته‌ها و فرمان داریوش بزرگ

برای ساخت آبراه سوئز در مصر

داریوش پنج کتیبه بر روی سنگ گرانیت سرخ‌رنگ (سنگ سماق) در کنار این آبراه مهم نگاشته است که یادمانی از انجام این برنامه بزرگ و شگفت مهندسی و زمین‌پیمایی در عصر باستان است. هر پنج نسخه رونوشتی از یکدیگر هستند و تفاوت چندانی در مضمون با هم ندارند. نخستین کتیبه در ابتدای آبراه و در حاشیه شهر فعلی سوئز قرار دارد. دومین کتیبه در شهر شالوف است که امروزه در میانهٔ میدانی در این شهر جای دارد. سومین کتیبه در ابتدای دریاچه تلخ و در محل شهر فعلی کِبرِت/ کبریت برپا شده است. چهارمین کتیبه در نزدیکی شهر سرابه/ سرابه‌اوم و پنجمین کتیبه نیز در نزدیکی تل مسخوطه /تل‌المسخوطه قرار دارد. >>>

نرم‌افزار تبدیل تقویم‌ها

گاهشماری ایرانی، قمری، میلادی، روز ژولی و عبرانی

این نرم‌افزار برای تبدیل سریع و دقیقِ هفت گاهشماریِ متداول طراحی شده است. الگوریتم نرم‌افزار بر پایهٔ دوره‌های 2820 ساله برای گاهشماری ایرانی است و دقیق‌ترین زمان ممکن در قیاس با تقویم طبیعی را به دست می‌دهد. کارایی و کاربرد اصلی این برنامه برای تبدیل داده‌های تاریخی در متون کهن است. با این نرم‌افزار می‌توان بصورت آنلاین هر دادهٔ تاریخی با یکی از تقویم‌های هجری خورشیدی، هجری قمری، میلادی گریگوری، میلادی ژولی، روز ژولی و یا عبری را به تقویم‌های دیگر تبدیل کرد. جدول‌ تقویم‌های این برنامه از یکدیگر مجزا هستند تا بتوان نتیجه تطبیق تقویم‌ها را بطور همزمان در همه آنها مشاهده کرد. >>>

دیرینگی زبان فارسی و تأثیر آن

بر ادبیات عربی عصر جاهلیت

دستنویس مقالهٔ روشنگرانهٔ زیر را استاد تُردی‌بانو بردی‌یوا در سال 1374 به من سپرد تا پس از برگردان به فارسی در ایران منتشر نمایم. من نیز آنرا در نخستین شماره «مجموعه‌ مقاله‌های پژوهش‌های ایرانی» (سال 1380) منتشر کردم. از آنجا که این گفتار تاکنون در اینترنت منتشر نشده بود، آنرا با ویرایش دوباره و اندکی تلخیص در دسترس علاقه‌مندان می‌گذارم. این مقاله زمان پیدایش زبان فارسی را تا چند سده به عقب می‌برد و ناقض فرضیه پیدایش زبان فارسی در سده‌های نخستین پس از اسلام است. توجه به این مقاله و مقاله‌های گوناگون دیگر در این زمینه، نشان می‌دهد که اطلاق هویت عربی به هر واژه‌ و ترکیبی که ساختاری عربی‌مآب دارد، همواره درست نیست و بسیاری از واژه‌هایی که عربی دانسته می‌شوند، دارای ریشه‌ای در زبان‌های ایرانی و دیگر زبان‌های متداول در بین‌النهرین باستان دارد. این مقاله همچنین نشانگر نفوذ فراوان زبان فارسی در شبه‌جزیرهٔ عصر جاهلی است و نشان می‌دهد که آمیختن این زبان‌ها و به ویژه تأثیرپذیری زبان عربی از زبان فارسی، مدت‌ها پیش از آمدن اسلام آغاز شده است. >>>

پیوندهای کعبه با خورشید و

خانهٔ خورشید

بناها و مکان‌های مقدس در جهان فراوان هستند، اما معمولاً هیچکدام آنها دارای تاریخچه و سرگذشت روشن و مشخصی نیستند. گزارش‌های تاریخی و روایت‌های داستانی پیرامون بناهای مقدس به اندازه‌ای گوناگون و متناقض هستند که امکان دستیابی قاطع به واقعیت‌های روزگاران گذشته ناممکن است. اما ممکن است که بتوان با توجه به واقعیت‌های ملموس و قابل اندازه‌گیری، تا اندازه‌ای به سواد آن نزدیک شد. هر مکانی می‌تواند به دلایل گوناگون جغرافیایی، وضعیت اقلیمی، ساختار طبیعی ممتاز، واقعه‌ای تاریخی، پدیده‌ای کیهانی و یا هرگونه انگیزه و عامل دیگر، توجه مردمان را به خود جلب کند و اندک‌اندک به یک «مکان مقدس» تبدیل شود. در یک «مکان مقدس»، معمولاً بنایی نیز ساخته می‌شود که تقدس مکان را به خود می‌گیرد و تبدیل به یک «بنای مقدس» می‌شود. بناهای مقدس هنگامی که از حمایت دستگاه سیاسی قدرتمند و پشتیبانی یک دین رسمی یا فراگیر برخوردار شوند، به سرعت گسترش می‌یابند و گاه عوامل آغازین تقدس مکان، به باورهای و احکام ثانویِ تازه‌ای تغییر چهره می‌دهد. >>>

هوم/ هَئومَه

گیاه سپند ایرانیان باستان

هوم همواره در كوهستان‌ها و به ویژه در صخره‌های سنگی و بر فراز آنها می‌روید و می‌دانیم كه كوه خود واسطه میان جهان خاكی و جهان مینوی یا سرای مردمان و سرای ایزدان و خدایان است. به ویژه كه برگ‌ها و ساقه‌های هوم همواره رو به بالا و سر به آسمان كشیده هستند. هوم همواره بطور وحشی و خودرو می‌روید و هرگز نمی‌توان آنرا اهلی کرد و یا به جای دیگری منتقل کرد. در صورت جابجایی، بلافاصله می‌پژمرد و از این رو، همواره آزاد و متکی به خود است. هوم همیشه سبز است و حتی در دل برف سرسبز باقی می‌ماند. هوم به‌رغم سرسبزی به راحتی در شعله‌های آتش می‌سوزد و موجب بر افروختگی شعله‌های آتش می‌شود. >>>

سالنمای سال 1388 ایرانی

از مبدأ هجری خورشیدی و 3734 از مبدأ اندازه‌گیری گاهشماری ایرانی

نسخه‌های پی‌دی‌اف سالنمای سال آینده ایرانی همراه با راهنمای زمان جشن‌ها و گردهمایی‌های ملی ایران باستان منتشر شده است. در سالنمای 1388 چهار مناسبت جدید افزوده گردیده است: نخست، روز آغاز پادشاهی داراب (کورش) در چهارم بهمن‌ماه به گزارش شاهنامه فردوسی؛ دوم، زادروز زرتشت در آخرین روز سال به گزارش متن پهلوی «گزیده‌های زادسپرم»؛ سوم، جشن پرشکوه «اوشیدَر» (نجات‌بخش ایرانی) در دریاچهٔ هامونِ سیستان/ زابلستان و کوه خواجه؛ و چهارم، هزارمین سالگرد پایان سرایش شاهنامه فردوسی در 25 اسفندماه سال 1388 ایرانی. >>>

کورش بزرگ

در تاریخ‌نامه‌های سنتی رومانیایی

کشور رومانی در زمان‌های دور و حدود سده‌های آغاز میلادی، «داچیا» نامیده می‌شده است. رومانیاییان هم به مانند بسیاری از ملل، دارای تاریخ‌نامه‌هایی کهن و سنتی هستند که در آنها باورها و استنباط‌های مردمان از آفرینش جهان و رویدادهای اسطوره‌ای و تاریخی باز آمده است. این سرگذشت‌ها مانند همه نمونه‌هایی که در میان دیگر مردمان جهان دیده می‌شود، با افسانه‌ها و تک‌نگاری‌های داستانی توأم هستند. یکی از مهم‌ترین این آثار عبارت است از کتاب «رویدادنگاری» که «میهائیل موکسا/ میخائیل موکسالیه» (Mihail Moxalie) در سده شانزدهم میلادی/ دهم ایرانی، آنرا بر اساس روایت‌های ملی و نیز گزارش‌های منابع کهن‌تر بیزانسی و مولداویایی، همچون اثر منظوم کنستانتین مناسِس (Constantin Manasses) از سده یازدهم میلادی/ پنجم ایرانی، تألیف و تدوین کرده است. مشهور است که موکسالیه تا جای ممکن از افزودن روایت‌های غلوآمیز و تخیلی به کتاب خود دوری می‌کرده و از خردی عالمانه برای گزینش روایت‌ها بهره می‌برده است. >>>

سیمُرغ

و درنای سفید سیبری

بسیاری از اسطوره‌ها، باورها و داستان‌های مردمان باستان از پدیده‌ای راستین در طبیعت الهام گرفته شده است. یک پدیده کیهانی یا زمینی که برای مردمان توجه‌برانگیز، جالب و دیدنی بوده و یا تأثیری نیکو یا مخرب بر زندگی آنان می‌گذاشته است، آنرا به گنجینه باورهای خود می‌افزوده‌اند و به مرور زمان به آن شکل تازه‌ای می‌داده‌اند و با افزوده‌ها و کاهنده‌هایی که لازم می‌دانسته‌اند، اسطوره یا سرگذشت‌های اعتقادی و داستانی را می‌ساخته‌اند. بی‌گمان، باور به پرنده‌ای به نام سیمرغ و کارکردهایی شگفت و گسترده آن، دارای خاستگاهی در طبیعت و محیط پیرامونی جوامع پیشین بوده است. خاستگاهی که الهام‌بخش اینچنین باورها و داستان‌های شگفت و شنیدنی شده است. نگارنده در اینجا یادداشت‌هایی در باره درنا و به ویژه درنای سفید سیبری را می‌آورد و این پرسش را پیش می‌نهد که آیا ممکن است این پرنده شگفت، سرچشمه باورهای در پیوند با سیمرغ باشد؟ >>>

شیر و خورشید

و خاستگاه کیهانی باورها و نگاره‌های آن

چنانکه می‌دانیم خورشید در فاصله انقلاب زمستانی تا انقلاب تابستانی، در حال اوج گرفتن و روزها در حال بلند شدن هستند. در حالیکه در فاصله انقلاب تابستانی تا انقلاب زمستانی، خورشید در حال افول و روزها در حال کوتاه شدن هستند. حضور و حرکت شیر در آسمان درست در هنگامی بوده که خورشید در وضعیت اوج‌گیری و گرم شدن و درخشان‌تر شدن بوده است. هنگامی که خورشید در وضعیت افول و سرد شدن بوده و از درخشندگی‌اش کاسته می‌شده، شیر نیز در آسمان دیده نمی‌شده است. >>>

گزیده‌ها:

● مهاجرت‌های آریاییان و دریاهای باستانی ایران

● اوستای کهن و فرضیاتی پیرامون نجوم‌شناسی

● سنگ‌نبشته کَن‌چرمی، کتیبه صخره‌ای کهن

● صخره‌کند کفترلی و خط هندسی

● رویدادنامه نبونید و کورش بزرگ

● جزیره خارک، کتیبه و صخره‌کندهای نویافته

● کتیبه رَباطک، پنجره‌ای بر زبان‌های ایرانی

● آیین مزدک به روایت متن پهلوی دینکرد

● نرم‌افزار تبدیل تقویم‌ها

● در باره اخترباستان‌شناسی

● چارتاقی نیاسر، صفحه اصلی