پژوهش‌های ایرانی | مناظره با سخنگوی سازمان میراث فرهنگی و چند نکته دیگر

مناظره با سخنگوی سازمان میراث فرهنگی و چند نکته دیگر

رضا مرادی غیاث آبادی

یکشنبه ۸ آذر ۱۳۸۸

ظاهراً پس از گفتارهای پیشین این نگارنده پیرامون خبر ساختگی کشف بقایای ارتش کمبوجیه در مصر و تکذیب‌نامه‌های زاهی حواس (دبیرکل شورای عالی آثار باستانی مصر) و پائولو گاللو (باستان‌شناس ایتالیایی و مسئول کاوش‌های غرب مصر) آنچه که لازم بود برای رفع گمراهی‌ها انجام شده است. آنچه باقی مانده، صرفاً اصرارهای بی‌فایدهٔ برخی مسئولان سازمان میراث فرهنگی و وب‌سایت‌های وابسته به آن و معدودی از دوستداران احساساتیِ ایران‌باستان برای مقابله با وضعیت نابهنجاری است که بخاطر واکنش‌های نادرستِ پیشین خودشان ایجاد شده است. این اصرارها نیز عمری بیش از چند روز ندارند و بزودی به پایان خواهد رسید.

اما در این زمینه به چند نکته دیگر اشاره می‌کنم و امیدوارم بیش از این به آن نپردازم:

در آغاز از همه خوانندگان و دوستان گرامی که پیام‌های مهرآمیز بسیاری برای گفتار پیشین نگارنده نوشتند، صمیمانه سپاسگزارم. همهٔ دوستان بخوبی می‌دانند که آنچه محرک چنین موضع‌گیری‌هایی است، فقط تمایل به دستیابی به واقعیت‌ها و بیزاری از فریب افکار عمومی است. در این میان، جایی برای هیچگونه احساسات و حب و بغض و مصالح و ملاحظات شخصی در میان نیست. اما از سوی دیگر، از همهٔ آنانی هم که لطف کردند و با نوشتن دشنام، توهین، تهمت و حتی تهدید به مرگ، کار مرا آسان کردند، بسیار سپاسگزارم. بی‌گمان نه فقط گفتار پیشینم با نام «رفتارهای تمامیت‌خواهانه و سرکوبگرانه»، که چندین نوشتهٔ دیگر نیز نمی‌توانست به این روشنی پرده از منش و خلق‌و‌خوی دو گروهی بردارد که هرچند به ظاهر با یکدیگر مخالفند، اما در شیوه‌های رفتاری هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند. هیچ نوشته دیگری بهتر از همین نظرها نمی‌تواند اتحاد ذاتی و شباهت چشمگیر روش‌های آن دو طرز فکر را نشان دهد. این اتحاد عمیق و ذاتی را صمیمانه به آنان تبریک و شادباش می‌گویم و امیدوارم در آینده نیز ما را از این روشنگری‌های مفید خود محروم نسازند.

همچنین از همه رسانه‌های پرشماری که این تردیدها، انتقادها و تکذیبیه‌ها را (چه با ذکر منبع و چه بدون آن) منتشر کردند، سپاسگزارم. در این میان جا دارد که به ویژه از آقایان فرزاد جوادی (رادیو فرانسه)، مهدی نورعلیشاهی (روزنامه جام‌جم)، نادر صمیمی (رادیو فردا) و دوستان عزیزم آقای بیژن روحانی (رادیو زمانه) و آقای حسن ظهوری (خبرگزاری میراث خبر) که با پیگیری و جدیت افزون‌تری این روشنگری‌ها را پیگیری کردند، سپاسگزاری کنم. (لینک مصاحبه‌ها در زیر همین صفحه آمده است).

اما بجز همهٔ اینها، شب گذشته یک مناظرهٔ رادیویی میان این نگارنده و آقای حسن محسنی- سخنگو و مشاور سازمان میراث فرهنگی کشور- برگزار شد و بطور مستقیم از رادیو گفتگو پخش شد: ادعای کشف بقایای سربازان هخامنشی در مصر. بخشی از گفته‌های خود را که یادداشت کرده بودم در اینجا می‌آورم و چنانچه متن کاملتر و یا پروندهٔ صوتی آن در وب‌سایت رادیو گفتگو یا سازمان میراث فرهنگی منتشر شود، پیوند به آنرا در اینجا خواهم آورد:

واکنش‌های نابجای سازمان در تأیید خبر کشف و واکنش‌های نابجاتر در مقابله با نقدها و تکذیب‌ها

با سلام خدمت دست‌اندرکاران برنامه، جناب آقای محسنیِ عزیز، هم‌میهنان و شنوندگان گرامی.

بنده بخاطر رعایت وقت محدود برنامه، بدون مقدمه و بدون اشاره به بسیاری از جنبه‌های دیگر این قضیه، به سراغ اصل موضوع می‌روم. بدیهی است که ابتدا می‌باید پیش از هر چیز از توجه سازمان به پیگیری و پیجویی آثار ایرانی در بیرون مرزهای ایران تشکر کرد و امیدوار باشیم که چنین رویکردی سرآغاز توجه بیشتری به آثار و یادمان‌های مغفول‌مانده ما شود.

اجازه می‌خواهم که بدون تعارف و با صراحتی ناشی از صداقت عرض کنم که سازمان میراث فرهنگی در مواجهه با خبر کشف ارتش کمبوجیه در واحه سیوه در مصر واکنشی عجولانه و غیرعلمی از خود نشان داده که مناسب دستگاه باستان‌شناسی ایران نبوده است. علاوه بر این، اطلاعیه‌های بعدی سازمان لحنی ناپسند و ریشخندگونه داشته که در ادبیات باستان‌شناسی سابقه نداشته است.

داستان بسیار ساده است: دو برادر که خود را باستان‌شناس نامیده‌ و کسان دیگری آنان را دلال عتیقه و حفار غیرمجاز می‌نامند، مدعی شده‌اند که بقایای ارتش کمبوجیه در مصر را که هرودوت- مورخ کلاسیک- روایت کرده است، پیدا کرده‌اند. حالا کاری هم به این نداریم که اصلِ گزارش تاریخی هرودوت نیز خود همواره محل شک و تردید و انکار بوده است.

گزارش این دو نفر در هیچ رسانه تخصصی و معتبر منتشر نشده و صرفاً در رسانه‌های خبری همچون شبکه دیسکاوری منتشر شد. این گزارش، ساختاری قصه‌گونه و جنجالی و متناقض داشت و فاقد کمترین خصوصیات یک گزارش علمی یا دستکم گزارش علمی مقدماتی بود. پیرامون آن ادعا، هیچگونه گزارش حفاری یا مستند‌نگاری علمی منتشر نشد. هیچ نقشه‌ای از ترانشه‌ها و حتی نقشه دقیق محوطه و منطقه منتشر نشد. اشیای مورد ادعای ایشان را نیز تنها خودشان دیده‌اند و اصولاً محل دقیق کشف آنها نامشخص است. (بعدها مشخص شد که برادران نه تنها کاوشی انجام نداده‌اند که حتی به مصر نیز نرفته بوده‌اند).

همه اینها و شواهد دیگر، آشکارا نشان می‌داد که- همچو نمونه‌های دیگر- با یک ادعای ساختگی سروکار داریم، ادعاهایی که بین دلالان عتیقه بسیار متداول و مرسوم است.

در همان هنگام، بنده مطلبی در ساختگی بودن این ادعا نوشتم. پس از آن آقای زاهی حواس دبیرکل شورای عالی آثار باستانی مصر و سپس آقای پائولو گاللو باستان‌شناس ایتالیایی و مجری حفریات غرب مصر نیز این ادعا را تکذیب کردند و آنرا بی‌اساس و گمراه‌کننده خواندند.

واکنش عجولانه و تأییدآمیز سازمان میراث فرهنگی در آغاز نشرِ این خبر کار درستی نبود. شایسته بود که سازمان ابتدا و به روال معمول و متداول، ابتدا خواستار گزارش کاوش، پروندهٔ کاوش، و مستندنگاری‌های انجام‌شده می‌شد و سپس چنان واکنشی را از خود نشان می‌داد.

علاوه بر این، واکنش عجولانه‌تر سازمان که پس از انتشار تکذیب‌نامه‌ها اتفاق افتاد و با دست خالی، منتقدان را با عبارت‌های ناشایست و تا اندازه‌ای توهین‌آمیز خطاب قرار داد؛ مثلاً از توطئه‌های پشت پرده سخن گفت یا آنانرا دشمن ایران خطاب کرد، کار نادرست‌تری بود. چنین اطلاعیه‌هایی نه فقط نادرست بود، که مسئولیت سیاسی و دشمن‌تراشی هم ایجاد می‌کرد. بیان چنین ادعاهایی (به فرض صحت)، وظیفه سازمان میراث فرهنگی نبود و به دستگاه‌های دیپلماتیک مربوط می‌شد.

در پاسخ به پرسش شما عرض کنم که اکنون جز خبری ساده‌انگارانه همراه با تعدادی عکس مجعول که در چند رسانه غربی و انبوهی از رسانه‌های ایرانی تکرار شده‌اند، هیچ گزارش قابل استنادی وجود ندارد. بنده پیشنهاد می‌کنم که سازمان بجای انتشار بیانیه‌های غیرحرفه‌ای با لحنی ناپسند (که مناسب یک سازمان علمی- اجرایی و غیرسیاسی نیست)، پیگیر گزارش کاوش و مستندات علمی آن باشد تا بیانیه‌های خود را بجای اینکه با دست خالی صادر کند، با استناد و اتکای به پشتوانه‌های پژوهشی و مستند صادر نماید.

رضا مرادی غیاث آبادی

در همین زمینه:

اندر حکایت مضحک کشف بازمانده‌های ارتش کمبوجیه در مصر
ماجرای ارتش کمبوجیه: سوء‌استفاده دیگری از عاطفه ملی مردم

گفتگو با آقای فرزاد جوادی، بخش فارسی رادیو بین‌المللی فرانسه: خوش باوری ما ایرانیان
گفتگو با آقای نادر صدیقی، رادیو فردا: قصهٔ کشف بازمانده‌های ارتش کمبوجیه، نمونه دیگری از بهره‌کشی و بازی با عاطفه ملی مردم.
گفتگو و گزارش خانم مریم افشنگ، بی‌بی‌سی فارسی: ارتش کمبوجیه در مصر، کشف باستان‌شناسی یا خبر نادرست؟
گفتگو با آقای مهرداد قاسمفر، رادیو فردا: بجای اخبار جعلی، باستان‌شناسی ویران‌شدهٔ ایران را دریابید
مناظره با سخنگو و مشاور سازمان میراث فرهنگی کشور، رادیو گفتگو: ادعای کشف بقایای سربازان هخامنشی در مصر
خبرگزاری میراث فرهنگی: ارتش کمبوجیه، سرگردان میان رؤیا و واقعیت
گزارش خانم سحر بیاتی، روزنامه همشهری: ارتشی بود، ارتشی نبود

ترجمه و بازتاب گزارش‌ها و گفتگوهای نگارنده در رسانه‌های انگلیسی‌زبان:

گفتارهای دیگر:

موضوع: روزنوشت کلیدواژه‌ها: ایران خارجی, تحریف‌ها