Skip to content
 

یادداشت‌هایی از دیدارهای طلوع خورشید در نیاسر و دیگر چارتاقی‌های ایران

صفحه اصلی و راهنمای مطالب موجود در باره چارتاقی‌ها

یک‌شنبه، ۳ دی‌ماه ۱۳۸۵

دیدار انقلاب زمستانی ۱۳۸۵

برنامه دیدار طلوع خورشید انقلاب زمستانی و شب یلدا (میلاد خورشید) در چهارتاقی نیاسر و بررسی میدانی نظریه این نگارنده در زمینه تقویم‌های آفتابی و به ویژه چارتاقی‌های ایران، علیرغم احتمال ابری بودن آسمان، با موفقیت برگزار شد.

چارتاقی نیاسر در سرمای دوازده درجه زیر صفر بامداد یلدا و نخستین روز زمستان، میزبان حدود یکصد نفر از شهرهای گوناگون بود که سرمای بامدادی را از ساعت‌ها پیش با آتش شور و اشتیاق خود، گرمی ‌می‌بخشیدند و ضمن آشنایی با چگونگی کاربری تقویمی بنا، شب چله را نیز در پناه این یادمان کهن دانش گاهشماری و زمان‌سنجی ایرانی سپری کرده و با سرود و ترانه آنرا جشن گرفتند.

سرزدن پرتوهای زرین خورشید از پشت کوه‌های جنوب‌شرقی نیاسر و درست از میان روزنه ویژه سنجیده شده برای آن، و از میان مه انبوهی که از میان دره‌ها به آهنگ رویارویی با خورشید به پیش می‌تازید؛ برای همراهانی که ساعت‌ها بردمیدن فرخنده آنرا با نگرانی چشم براه بودند، مانند همیشه سخت شکوهمند، رؤیایی و خاطره‌برانگیز بود. همه ما، روان مردمان و نیاکان خردمند و توانای هزاران سال پیش را در کنارمان احساس می‌کردیم و همراه آنان و در پناه آنان، دستان بسوی خورشید برگرفته شده خود را بر دیده و دل خود می‌نشاندیم.    

نیاسر

بر فراز مه و ابرهایی که به تندی بالا می‌آمدند، عکس از آقای پویان محسنی نیا

در اینجا لازم می‌دانم سپاس و قدردانی عمیق خود را تقدیم «منیربانو سیدی»، فرزند پرمهر ایران و مادر مهربان «مسافران خورشید» کنم که مانند همیشه و با روی گشاده، ما را در سرای صمیمی و دوست‌داشتنی خود پذیرا شد و آیین‌ها و باورهای کهن را برایمان بازگو کرد.

همچنین گروه‌ دیگری به همراهی آقای محمد حسین طالع‌زاده، پژوهشگر جوان تقویم‌های آفتابی ایران، برنامه مشابهی را در چارتاقی «گهواره دید» شیراز برگزار کردند. برای ایشان و همه همراهان، بهترین آرزوها را دارم.

سرکار خانم صیادی که از همراهان ما در نیاسر بودند، گزارش و خاطره‌ای در این باره نوشته‌اند که ضمن سپاس از ایشان در اینجا می‌آورم: «کوه‌ها و دامنه‌های نیاسر را برف گرفته است. خورشید آخرین روز پاییز که غروب می‌کند و شب چله که می‌رسد؛ آهسته آهسته گروه‌های مختلف علاقه‌مند به چارتاقی نیاسر از راه می‌رسند. استاد غیاث‌آبادی گویی میزبان همه این مهمانان خوانده و ناخوانده می‌باشند. با آشنایی که میان مردم نیاسر دارند، وسیله اسکان و آرامش همه مهمان‌ها را مهیا می‌سازند. پایان شب و آغاز نیمه شب که می‌شود، هر گروه برای خود شب چله را گرامی می‌دارد. در انتظار یک رویداد متفاوت و بزرگ، طولانی‌ترین شب سال را طی می‌کنند و پیش از سپیده، آرام آرام کنار چارتاقی قرار می‌گیرند. در حالیکه شهر در آرامش پیش از طلوع به سر می‌برد، سر و صدای جمعیت بیشتر جوانِ مهمان، دور و بر چارتاقی را می‌گیرد. تعدادی سر تپه می‌ایستند و سپیده را تماشا می‌کنند. عده‌ای ساختمان چارتاقی را به دقت بررسی می‌کنند و عده‌ای دوربینشان را در زوایای مناسب قرار می‌دهند. هوا آهسته آهسته روشن می‌شود و جمعیت در کنار چارتاقی منتظر حضور استاد غیاث‌آبادی و توضیحات ایشانند. دم‌دم‌های درآمدن خورشید، استاد به جمع می‌پیوندند و در باره آنچه امروز در این مکان قابل مشاهده است، توضیح می‌دهند. استاد روزنه‌ای که امروز خورشید از آن دیده می‌شود و آغاز فصل زمستان را اعلام می‌کند، نشان می‌دهند. همه چشم به راه بیرون آمدن خورشید و دیدن آغاز فصل زمستان از درون چارتاقی، به انتظار می‌ایستند. خورشید امروز به پایین‌ترین نقطه جنوب شرقی رسیده است و پس از طی طولانی‌ترین شب سال، باز به سوی شمال شرقی می‌رود. از این پس روشنایی روز افزایش می‌یابد و درازی شب کوتاه می‌شود. چشم‌های خیره و در انتظار، در هول و اضطراب تماشا، بالاخره شعاع نور خورشید را پس از بیرون آمدن با ناز خورشید می‌بینند و آنها که برای رصد آمده‌اند، رویداد را به دقت بررسی می‌کنند و عکاس‌ها عکس می‌گیرند. خاموشی و سردی شب طی می‌شود و خورشید می‌آید و روزی دگر می‌شود. سیاهی و سردی از جان‌ها یکباره می‌رود و نرم‌نرمک گرمای خورشید به تن می‌نشیند و نورش انگار فضای ذهن‌ها را می‌گیرد. علاقه‌مندان سؤال‌های متفاوتشان را از استاد می‌پرسند و اندک‌اندک پراکنده می‌شوند. به چارتاقی نگاه می‌کنم و فکر می‌کنم که آیا سال‌های دور از این هم کسانی برای تماشای این رویداد به اینجا می‌آمدند؟ به شکوه چارتاقی نگاه می‌کنم و همه شکوه خورشید که امروز حسادت برانگیز همه را در انتظار خویش در میان برف‌ها ایستانده بود. و همه گرمایی که به عمق جانم می‌نشیند. به آنچه در اوج زیبایی خیلی کوتاه دیدم. مثل لحظه تحویل سال. زیبا، کوتاه و پرهیجان. چیزی شبیه زایش یک نوزاد. زایشی گرم و پرنور، در نهایت دلبری و دلربایی. آمیخته با هوش، با تاریخ و با دانش! یک زایش متفاوت».

یک‌شنبه، ۳ تیرماه ۱۳۸۶

دیدار انقلاب تابستانی ۱۳۸۶

بامداد نخستین و دومین روز تابستان امسال، چارتاقی نیاسر میزبان دوستداران اخترباستان‌شناسی ایرانی بود که به مانند هر سال برای دیدار از طلوع خورشید انقلاب تابستانی و آغاز سال نو در نظام گاهشماری گاهنباری و نیز آشنایی با نظریه این نگارنده در زمینه کاربری تقویمی چارتاقی‌های ایران، در نیاسر کاشان گرد آمده بودند. از همه کسانی که با علاقه فراوان و از شهرهای گوناگون برای پیشوازی از خورشید و ارج نهادن به دانش کهن و سزاوار ایرانی به ما پیوستند و به برخی از آنان اشاره می‌کنم، صمیمانه سپاسگزارم:

آقای دکتر پرویز رجبی، که به رغم بیماری و دشواری جسمانی، خود را به بالای تپه چارتاقی رساندند و درس سخت‌کوشی و ایستادگی به همگان دادند؛ آقای مهندس پیراینده، کارشناس پایگاه میراث فرهنگی نیاسر؛ آقای مهندس صفایی، کارشناس رصدخانه تازه تأسیس غیاث‌الدین جمشید کاشانی در نیاسر که فروتنانه وقت فراوانی را برای آشنایی حاضران با امکانات رصدخانه اختصاص داده و برنامه رصدی کوتاهی را مهیا ساختند؛ آقای مهندس نوحی، استاد فیزیک دانشگاه کاشان و مسئول طرح مکان‌یابی رصدخانه ملی ایران؛ آقای دکتر الماسی، رئیس دانشکده علوم دانشگاه کاشان که به جدیت و برای نخستین بار پیگیر راه‌اندازی رشته نجوم در دانشگاه‌های کشور هستند؛ خانم گیتی مهدوی که با مهری فراوان نگران آسایش همه بودند؛ آقای پانویس، پژوهشگر ادبیات فارسی و مولوی شناس، خانم گردآفرید (فاطمه حبیبی‌زاد)، نقال شاهنامه که با اجرای یک نقل‌خوانی زیبا و باشکوه، دنیای دل‌انگیز شاهنامه را مهمان این شب فرخنده کردند؛ خانم‌ها نوابی، صالحی، امیدی و آقای مقامی خبرنگاران روزنامه‌های ایران، همشهری، جام‌جم و دیگر گزارشگران و فیلمبرداران شبکه یکم تلویزیون و واحد مرکزی خبر؛ آقایان بابک و اشکان خراسانی، پژوهشگران جوان و کوشای فرهنگ ایران؛ آقای اکبر زاده، پژوهشگر فرهنگ و آیین‌های نیاسر؛ دوستان خوبم سلمان سیدی، مینو آذرباد، نازنین افتخاری، سیروس پارسا، نسیم سلطانی‌فر، مژگان رفعت‌جاه و عده فراوان دیگری که یا نام آنان را از قلم انداخته‌ام و یا افتخار آشنایی پیشین با آنان را نداشته‌ام.

شنبه، ۱ دی‌ماه ۱۳۸۶

دیدار انقلاب زمستانی ۱۳۸۶

برنامه دیدار طلوع و تولد خورشید انقلاب زمستانی در چهارتاقی نیاسر و بررسی میدانی نظریه این نگارنده در زمینه کاربری تقویمی چارتاقی‌های ایران به روال هرساله برگزار شد. هر چند که وضعیت آب‌وهوایی بسیار سرد، ابری، طوفانی و برفی روز پیش از دیدار، احتمال موفقیت در رصد خورشید را ناچیز نشان می‌داد؛ اما در روز موعود، آسمانی آرام، صاف و بدون مه و غبار پذیرای مسافران خورشید بود که فرخنده شب پیشین را نیز با آیین‌های شب یلدا و میلاد خورشید به بامدادان پیوند زده بودند.

در اینجا سپاس عمیق خود را تقدیم می‌دارم به همه همراهان ارجمندی که از شهرهای گوناگون در نیاسر گرد هم آمدند و با برنامه‌های ویژه خود، شبی بیادماندنی و خاطره‌انگیز برای همه فراهم ساختند. همچنین تقدیم سپاس به اعضای انجمن آریابوم برای کار گروهی موفقیت‌آمیز و برنامه‌ریزی سنجیده و دقیق، به شرکت بدر سیستم برای اهدای کتاب‌های فراوان به باشندگان گردهمایی و فراهم ساختن مقدمات ساخت فیلمی مستند در باره چارتاقی، به روزنامه‌نگاران و گزارشگران کوشا به ویژه خانم فرناز (فارن) تقی زاده از بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی برای پیگیری فعالانه و تهیه برنامه‌ای خوب و شنیدنی، بخش فارسی شبکه تلویزیونی صدای آمریکا و نیز خانم گردآفرید (فاطمه حبیبی زاد) و آقای بختیاری برای تهیه گزارش و گفتگویی از ویژگی‌های تقویمی چارتاقی نیاسر در برنامه امروز صبح بخیر ایران از شبکه یکم تلویزیون که بخاطر تأخیر من با اختلال‌هایی در پخش این برنامه زنده توأم شد.

نگارنده وظیفه خود می‌داند که از همه همسفران گرامی، بخاطر اینکه وقت کمی را صرف همراهی با آنان و بازگویی توضیحات مفصل‌تر و پاسخ به پرسش‌ها اختصاص داد، صمیمانه پوزش بخواهد. این کوتاهی بخاطر تأسف و رنجش‌های ناشی از وضعیت اسفبار و رو به تخریبی بود که همچنان این سازه کهن و بی‌نظیر تقویمی در ایران و جهان را تهدید می‌کند. در این باره بنگرید به: وضعیت اسفبار و رو به ویرانی چارتاقی نیاسر.

گردهمایی نیاسر

یک‌‌شنبه، ۲ تیرماه ۱۳۸۷

دیدار انقلاب تابستانی ۱۳۸۷

برنامه دیدار از طلوع خورشید انقلاب تابستانی در بامداد یکم تیرماه در چارتاقی نیاسر کاشان برگزار ‌شد اما امکان اندازه‌گیری‌ دقیق‌تر از یک درجه که پیش از این انجام شده بود، به دلیل افق غبارآلود با ارتفاع دو درجه ممکن نشد.

با اینکه همه ما از ادامه عملیات انفجار معدن سنگ در مجاورت چارتاقی و بی‌توجهی‌های همیشگی به این سازه مهم تقویمی ایران و عملیات نسنجیده و ویرانگر مرمت چارتاقی که منجر به تخریب بخش‌های وسیعی از اندودهای بنیادین بنا و طرح‌های آن شده بود، اندوهگین و متأسف بودیم؛ اما جدیت و پشتکار رصدخانه دانشگاه کاشان در برگزاری نشستی علمی برای آشنایی با کاربری تقویمی چارتاقی، خوشنودکننده بود و نوید آینده بهتری را می‌داد.

همایش چارتاقی نیاسر

در اینجا لازم می‌دانم از آقایان مهندس جواد نوحی و مهندس صفایی رئیس و کارشناس رصدخانه دانشگاه کاشان، برای یاری در اجرای برنامه و برگزاری مراسمی رسمی به افتخار چارتاقی نیاسر، آقای رمضان‌زاده و همکاران برای کوشش چندین ماهه در ساخت فیلم مستند بلند بناهای تقویمی ایران، عضو انجمن گوگل ارت برای افزودن مدخل چارتاقی نیاسر به عکس‌های هوایی و نقشه‌های گوگل ارت، آقای مهندس مسعود عتیقی رئیس انجمن نجوم آماتوری ایران در همکاری و سازماندهی برنامه سفر علاقه‌مندان، آقایان علیرضا حکیمی، علیرضا فراهانی و محمد سلطان‌الکتابی برای اهتمام همیشگی در عکاسی از این رویداد، همچنین از انجمن باغ آینه کرج، انجمن اختروش اصفهان، انجمن نجوم دانشگاه اراک، انجمن سپهر کاشان، انجمن اختران آران، انجمن آسمان کویر، و گزارشگران، خبرنگاران و دیگر دوستانی که هر کدام به گوشه‌ای از کار یاری رساندند، صمیمانه سپاسگزاری کنم. برای آقای سلمان سیدی مدیر کتابخانه نیاسر که قصد تأسیس انجمنی مردمی برای پیگیری مشکلات آثار باستانی نیاسر را در سر دارد، بهترین آرزوها را دارم. بخوبی دانسته است که چنین فعالیت‌هایی در شهری که مسئولان محلی آن به حمایت از سوداگران بیشتر رغبت نشان می‌دهند تا به حفظ و نگهداری از یادمان‌های کهن و بی‌همتا، تا چه اندازه دشوار به نظر می‌رسد.

در آغاز تابستان سال گذشته، استاد پرویز رجبی همراه و همسفر مسافران خورشید در نیاسر بودند و آن هنگام را به یکی از بهترین و پرخاطره‌ترین سفرهای سالانه ما بدل ساختند. با اینکه مسافران امسال، دل به یاد ایشان سپرده بودند و در حسرت سال گذشته خاطره‌های خود را بیان می‌کردند، اما گمان نمی‌بردیم که استاد نیز به‌رغم رنج‌های فراوانی که تحمیلشان کردیم، به یاد آن شب و روز باشند و پس از بازگشت ما، این دو نوشته را برایمان بفرستند. از ایشان صمیمانه سپاسگزارم:

دکتر رجبی، غیاث آبادی

عکس از خانم گیتی مهدوی

ناگهان تابستان گذشته! / پرویز رجبی
برای پسر بزرگم سیدعلی صالحی

تا چشم کار می‌کند آمیخته‌ای است از هستی و نیستی. هردو از جنس باور! کوه‌ها و ابرها نمی‌گذارند وسعت هستی و نیستی حوصله‌ات را سرببرد. و درخت‌های شاداب میان دره از کهولت زمان و خستگی می‌کاهند. آبشاری تنها غربتش را با برادۀ هیاهوی خودش می‌پوشاند و نبمکتی مرطوب بر وجاهت حیای چشم‌انداز می‌افزاید!… خورشید بزرگ‌ترین عادت جهان، در نزدیک‌ترین جای به خودش در آغوش آتش خود التهابی دور دارد.
و مردی نمی‌داند که آن آب بی‌شتابِ صافِ پای دیوار، آهنگ آبیاری کدام نهال را دارد که به آرامی یک شکفتن می‌خزد.
دو کبوتر از لب بام برمی‌خیزند. غبار بال‌هایشان، پس از ساعتی چرخش و گردش، بر آبِ بی‌شتاب می‌نشیند.  مرد، مشتی آب به صورتش می‌زند و به کسی فاش نمی‌کند که بوی غبار تنش را در آب شناخته است…
حالا خورشید بیش از یک ساعت است که بالا آمده است و تابستان خیلی جدی شروع شده است…
پریشانی عطر عشقی میهمان!
من همیشه خورشید را موجودی دیده‌ام که هنوز آتشی که به جانش افتاده است، کارش را تمام نکرده است!
و گاهی فکر می‌کنم همانطور که کوه‌های برفی قطبی شروع کرده‌اند به آب‌شدن، دل خورشید نیز می‌تواند روزی از تب و تاب بیفتد و خنک شود و چهارطاقی نیاسر را منقرض کند. عیب کار فقط غیبت من است در آن روز، برای شاهد‌بودن انجمادی ابدی!… حالا می‌دانم که باید جز پراکنده شدن غبار بدنم انتظاری نداشته باشم.
پیداست که از این غبار حتی ذره‌ای نصیب چهارطاقی نیاسر نخواهد شد و نام هیچ رهگذر تاریخی، که بر تن پرزخم چهارطاقی می‌نشیند، غبار مرا نخواهد آزرد. من فقط نگران بوی عشق میهمانان چهارطاقی نیاسر هستم که مبادا غبار نامی ناآشنا پریشانش کند… ای امان!…
همچنین بنگرید به: حکایت سرزمین من، یک استکان چای مهمان تاریخ

سه‌شنبه، ۳ دی‌‌ماه ۱۳۸۷

دیدار انقلاب زمستانی ۱۳۸۷

برنامه‌های دیدار و رصد طلوع خورشید انقلاب زمستانی در چند چارتاقی ایران با شرکت گروه‌هایی از دوستداران اخترباستان‌شناسی ایرانی با موفقیت پایان‌ پذیرفت. هر چند امسال نتوانستم مانند چند سال گذشته در نیاسر حاضر شوم، اما همه برنامه‌ها با پشتکار و علاقه‌مندی آقای ایرج صفایی- کارشناس رصدخانه دانشگاه کاشان- بخوبی پیش رفت. ایشان ترتیب یک نشست علمی پس از پایان رصد خورشید را نیز دادند که گزارش کوتاهی از آن به تفصیل یا به تلخیص در خبرگزاری‌ها و نشریات منتشر شده است. آقای فرشته‌خصلت و همراهان ایشان به چارتاقی «خانه دیو» در کوهستان‌های صعب‌العبور شمال غربی سبزوار رفتند و عکس‌ها و گزارش‌ها و دستاوردهای خوبی را با خود آورده‌اند. خودم به چارتاقی نویس تفرش رفتیم و گزارش‌ها، عکس‌ها و نقشه‌های این سفر به مرور منتشر خواهند شد. بی‌تردید، سخت‌کوشی‌ها، سرما و بی‌خوابی‌ها، سفرهای دور و دراز، و آرمان بزرگ همه دوستان به آگاهی‌هایی از تاریخ علم در ایران و دستاوردهای بزرگ دانشی پیشینیان منجر خواهد شد که نزدیک به دو هزار سال است به فراموشی سپرده شده است.

دوشنبه، ۲۹ تیر‌‌ماه ۱۳۸۸

دیدار انقلاب تابستانی ۱۳۸۸

در نخستین روز تابستان امسال و همزمان با انقلاب تابستانی، حدود یک‌صد نفر از دوستداران اخترباستان‌شناسی و بناهای تقویمی ایران از شهرهای گوناگون به دیدار طلوع خورشید در چارتاقی نیاسر رفتند و با راهنمایی دوستان عزیزم- آقایان اکبرزاده و اشکان خراسانی به تماشای یکی از زیباترین چشم‌اندازهای طلوع خورشید نشستند. آنان پس از سفر، عکس‌ها و خاطره‌هایی از وضعیت طلوع و غروب خورشید و یادداشت‌هایی در باره آسیب‌هایی که پایگاه میراث فرهنگی نیاسر به چارتاقی و محوطهٔ آن وارد آورده‌ را برایم فرستادند.

دیدار طلوع خورشید در تقویم آفتابی چارتاقی/ چهارطاقی نیاسر

آقایان داریوش آدیش و اشکان خراسانی نیز عکس‌هایی زیبا و مستند گرفته و فرستاده‌اند که یکی از آنها را با سپاس از این دو جوان پرتلاش و کوشا، تقدیم دیگر علاقه‌مندان بناهای تقویمی ایران می‌کنم.

دوشنبه، ۷ دی‌‌ماه ۱۳۸۸

دیدار انقلاب زمستانی ۱۳۸۸

برنامه سالانه دیدار طلوع خورشیدِ انقلاب زمستانی با شرکت گروه‌های فراوانی از دوستداران اخترباستان‌شناسی ایرانی و نیز کسانی که مایل بودند نظریهٔ نگارنده پیرامون کاربری تقویمی چارتاقی‌های ایران را از تزدیک بررسی نمایند، در بامداد روز یکم دی‌ماه برگزار شد.

niasar_poster_02

امسال برخلاف سال‌های پیش، برنامه دیدار خورشید منحصر و متکی به چارتاقی نیاسر نبود و علاوه بر برنامه‌های معمول چارتاقی نیاسر که با همت و کوشش رصدخانه دانشگاه کاشان برگزار شد، برنامه‌های مشابه دیگری نیز در چارتاقی بتخانهٔ آتشکوه، چارتاقی بازه‌هور و چارتاقی جره برگزار شد. عکس‌ها و گزارش‌های این برنامه‌ها را تا آنجا که دوستان فرستاده‌اند در این صفحه ببینید و بخوانید: گزارش‌هایی از دیدار یلدای خورشید در بناهای تقویمی ایران.

پنجشنبه، ۱۰ دی‌ماه ۱۳۸۹

دیدار انقلاب تابستانی ۱۳۸۹

انقلاب تابستانی در راه است و دوستداران اخترباستان‌شناسی ایرانی و بناهای تقویمی ایران برای دیدار خورشید در روز یکم تیرماه آماده می‌شوند تا علاوه بر بررسی عملی نظریه نگارنده و دستیابی به جامعه آماری فراوان‌تر، این یادگارهای گرانقدر تاریخ علم در ایران را گرامی بدارند. تا آنجا که نگارنده آگاهی دارد، چنین برنامه‌هایی در چارتاقی‌های نیاسر کاشان، بتخانه آتشکوه، نویس تفرش، جره کازرون، بازه‌هور نیشابور و نخلک انارک برگزار می‌شود.

انقلاب تابستانی چهارطاقی نیاسر

رصدخانه دانشگاه کاشان با همکاری انجمن علمی فیزیک و انجمن آسمان تاریک برنامه‌ای برای دیدار طلوع خورشید در چارتاقی نیاسر برگزار کردند ( بنگرید به: چهارمین نشست علمی چارتاقی نیاسر از دریچه نجوم و برگزاری چهارمین نشست علمی چارتاقی نیاسر». یکی از برنامه‌های این نشست (که متأسفانه بنده امکان حضور نداشتم)، سخنرانی آقای مهندس صفایی با موضوع مهم و بنیادین «سعه‌المشرق در چارتاقی نیاسر» بود. «سعه المشرق» (Ortive Amplitude) همراه با «سعه المغرب» (Occasive Amplitude) یکی از بنیادی‌ترین محاسبات لازم و آگاهی‌های فرادست آمده از آن برای بررسی کاربری تقویمی بناها و یا وجود ملاحظات خورشیدی در ساخت آنها است. سعه‌المشرق قوسی از دایره افق است که بیشترین دورشدگی محل طلوع خورشید را نسبت به محل طلوع آن در یکی از اعتدالین (معدل‌النهار) با توجه به چشم‌انداز افق محل نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، سعه‌المشرق مقدار محلی تغییرات ظاهری میل خورشید را با توجه به عرض جغرافیایی و نیز ناهمواری‌های افق محل نشان می‌دهد. زاویه سعه‌المشرق (و نیز سعه‌المغرب) ممکن است برابر یا بیشتر یا کمتر از میل خورشید نسبت به استوای سماوی و یا برابر یا بیشتر یا کمتر از میل مفروض در عرض جغرافیایی محل باشد. محاسبات سعه‌المشرق/ سعت المشرق در مطالعات اخترباستان‌شناختی همواره می‌باید با اتکای به داده‌های نظری، به روش میدانی و توأمان با اندازه‌گیری ناهمواری‌های افق انجام شود.

به همین مناسبت، خبرگزاری ایرنا نیز گفتگویی با نگارنده انجام داد که بیشتر به انتقاد و اعتراض به سیاست‌های دولت و سازمان میراث فرهنگی پرداخته شد: «میراث فرهنگی نسبت به مرمت بناهای تقویمی بیشتر توجه کند». این گزارش در چند رسانه دیگر و از جمله در شبکه اطلاع‌رسانی ساختمان ایران منتشر شده است.

نیز به همین مناسبت، آقای احسان سنایی در گزارشی خواندنی در رادیو فردا به موضوع آیین‌های انقلاب تابستانی و رصد خورشید در میان تمدن‌های گوناگون پرداخته است. این گزارش را در اینجا بخوانید: در ستایش نخستین طلوع تابستان.

یکشنبه، ۱۲ دی‌ماه ۱۳۸۹

دیدار انقلاب زمستانی ۱۳۸۹

برنامه دیدار طلوع و یلدای خورشید انقلاب زمستانی و بررسی عملی نظریه نگارنده پیرامون مشخصه‌های خورشیدی چارتاقی‌های ایران در بامداد نخستین روز زمستان در چارتاقی نیاسر کاشان برگزار شد. با اینکه بنده در آن مراسم نبودم، اما آقای مهندس صفایی- کارشناس رصدخانه دانشگاه کاشان- برنامه خوبی را تدارک و اجرا کردند و ضمن گزارشی خواندنی، دو عکس نیز برایم فرستادند که در اختیار علاقه‌مندان می‌گذارم:

بامداد شب یلدا / چارتاقی نیاسر

دیدار یلدای خورشید

آقای رضا اساسی و همراهان نیز که در همین برنامه حضور داشته‌اند، عکس زیبا و روشنگری از وضعیت طلوع خورشید از روزنه و خط‌دید ویژه انقلاب زمستانی برای نگارنده فرستاده‌اند که از ایشان بخاطر این عکس عالی سپاسگزارم:

یلدای خورشید، چارتاقی نیاسر

پنجشنبه، ۲ تیرماه ۱۳۹۰

دیدار انقلاب تابستانی ۱۳۹۰

برنامه دیدار طلوع خورشید انقلاب تابستانی در سازه خورشیدی چارتاقی نیاسر در بامداد یکم تیرماه ۱۳۹۰ برگزار شد. آسمان غبارآلود موجب شد که خورشید با تأخیر ده دقیقه‌ای و با انحراف حدود ۲٫۵ درجه از مکان خود دیده شود. با اینکه در دو سال اخیر به دلیل پیگیری محاسبات در چارتاقی‌های دیگر، کمتر در برنامه‌های دیدار خورشید در نیاسر شرکت کرده بودم، اما خوشحال شدم که توانستم این بار به بهانه فیلم جدیدی که آقای محسن رمضانزاده در باره اخترباستان‌شناسی ایرانی در دست ساخت دارد، به نیاسر و بتخانه آتشکوه بروم. آقای مهندس صفایی- کارشناس رصدخانه دانشگاه کاشان- نیز به روال هر ساله ترتیب یک نشست علمی را داده بود که در آن نشست به پرسش‌های علاقه‌مندان پرشور و خبرنگارانی که از شهرهای تهران، کاشان، اصفهان و اردبیل آمده بودند، پاسخ دادم. بقیه عکس‌ها و گزارش این برنامه را در این صفحه ببینید و بخوانید: دیدار انقلاب تابستانی ۱۳۹۰ در چارتاقی نیاسر، دوغاب سیمان بر جان چارتاقی‌.



web analytics