پیش از حمله آمریکا به افغانستان و عراق، پنتاگون از باستانشناسان آن کشورها، از مؤسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو و از نهادهایی دیگر درخواست همکاری کرده بود. پنتاگون خواسته بود که این اشخاص و نهادها برای شناسایی و تهیه فهرستی از آثار باستانی و موزههای مهم، و تنظیم نقشه جیپیاس (GPS) از آن محوطهها به ارتش آمریکا یاری رسانند تا از تخریب این مکانها پیشگیری شود.
بهرغم این تمهیدات، دامنه تخریب و تباهی آثار باستانی و غارت موزهها در این دو کشور، بسیار گستردهتر و اسفبارتر از هر زمان دیگری در تاریخ بشریت بود. موزه بزرگ و بیمانند بغداد (که بسیاری از آثار ایرانیتبار و از جمله تندیسهای شکوهمند اشکانی را نیز در خود جای داده بود)، با سکوت و پشتیبانی تلویحی نظامیان غارت شد و بسیاری از آثار تمدنهای بینالنهرین خرد شده و برای همیشه نابود گشتند. همچنین بخشهای وسیعی از محوطههای بزرگ و مهم باستانی بینالنهرین تخریب شده و تبدیل به اردوگاه نیروهای نظامی و جنگافزارها شدند.
چنین به نظر میرسد که چنین اقدامات و درخواستهایی، تنها برای ایجاد وجههای فرهنگی و توجیه افکار عمومی انجام میپذیرد و کاربری عملی ندارند.
اکنون پنتاگون در سومین اقدام، درخواست همکاری باستانشناسان برای تهیه فهرستی حفاظتی از محوطههای مهم باستانی ایران و ثبت آنها در نقشههای جی پیاس را داده است. درخواستی که از سوی بسیاری از باستانشناسان رد شده و به منزله همکاری با نیروهای جنگطلب دانسته شده است.
به گمان نگارنده، وظیفه انسانی باستانشناسان، مخالفت با آغاز هرگونه جنگ است. جنگی که جان، زندگی و شرف انسانها را تهدید میکند و علاوه بر آن، سهمگینترین و هولناکترین عامل تخریب آثار باستانی و فرهنگی است. بلایی بزرگ و پیش رو که با سکوت و بیتفاوتی بسیاری از دلنگرانان هویت ملی و حفاظت از یادمانهای باستانی در ایران روبرو شده است.
———————–
در این زمینه بنگرید به:
گزارش نشریه علمی نیو ساینتیست (NewScientist) از بیانیه مخالفتآمیز اعضای ششمین کنگره جهانی باستانشناسان (WAC) در دوبلین و نظرهای پیوست آن.
و مصاحبه خانم مارتینا دوورینگ خبرنگار روزنامه آلمانی برلینر سایتونگ با راینهارد برنبک (Reinhard Bernbeck)، انسانشناس دانشگاه آمریکایی بینگهامتون (Binghamton) که در مخالفت با چنین همکاری سخن میگوید. (از لطف خانم شیوا مقدم برای ترجمه فارسی این مصاحبه سپاسگزارم):
Martina Doering, “Archäologen sollen bei der Kriegsplanung helfen, Pentagon fordert Liste schützenswerter Kulturgüter im Iran”, BerlinerZeitung, 14 Juli 2008.
رضا مرادی غیاث آبادی
گفتارهای دیگر:
- ۱- درآمدی بر شکلگیری مناسبات مدنی جوامع باستان و غلبه سلطهگری: فهرست
- ثبت جهانی نوروز: افتخاری برای فهرست میراث معنوی
- باستان شناسی و بررسی هایی در ایران باستان
- فصلنامه تاریخ ایران باستان
- پیشنهادی برای احیای دریاچه باستانی پاسارگاد
- همایش چارتاقیهای ایران برای سال جهانی نجوم
- نگارکندهای کفترلی و شبهاتی در وضعیت حفاظتی آنها
- یافتههای تازه از ایران باستان: اثری ارزنده از والتر هینتس و پرویز رجبی
- نقشه باستانی ایران
- روزهای هفته در ایران باستان