Skip to content
 

ثبت جهانی نوروز: افتخاری برای فهرست میراث معنوی

پس از سال‌ها کوشش پیگیر و بی‌دریغ آقای محمد میرشکرایی- رئیس پیشین پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی و دبیر همایش‌های منطقه‌ای نوروز- جشن نوروز به عنوان اثری مشترک در میان ایران و چندین کشور همسایه در فهرست یونسکو برای میراث معنوی جهان ثبت شد. از نُه سال پیش و به هنگام برگزاری همایش منطقه‌ای نوروز در ارگ بم (که با مقاله‌ای پیرامون آیینی نوروزی در افغانستان در آن شرکت داشتم) از نزدیک با آرمان ارزشمند استاد میرشکرایی برای همبستگی و دلبستگی کشورهای حوزه نوروز آشنا شدم.

برخلاف اظهارات برخی از دوستان و رسانه‌ها، گمان می‌کنم که ثبت نوروز در این فهرست افتخاری برای ایرانیان نیست؛ بلکه افتخاری برای فهرست میراث معنوی جهانی است که یکی از انسانی‌ترین، آشتی‌جویانه‌ترین و زیست‌محیطی‌ترین آیین‌های بشری را در دل خود داشته باشد و بدان بنازد و ببالد. نوروز به عنوان یکی از کهنسال‌ترین جشن‌های بشری که امروزه نیز قریب یک ششم جمعیت جهان آنرا برگزار می‌کنند، به خودی خود جهانی هست و ثبت در فهرست‌ها هیچ آیینی را جهانی نمی‌کند.

اکنون جشن نوروز و آیین‌های آن در استان سین کیانگ چین، افغانستان، تاجیکستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان و کردستان عراق، باشکوه فراوانی برگزار می‌شود. اما در شهرهای بزرگ ایران، این جشن تقریباً از بین رفته و جز تبریک و شادباش‌های خشک و خالی نوروزی چیزی از آن باقی نمانده است. نوروز مجموعه‌ای گسترده از آیین‌ها و باورداشت‌های گوناگون همچون بازی‌ها و نمایش‌‌خوانی‌های همگانی، پاکیزگی محیط زیست، درختکاری و رسیدگی به آب‌ها و گیاهان، رقص و ساز و سرودهای آیینی است. این آیین‌ها تقریباً بطور کامل در شهرهای بزرگ و حتی بسیاری از روستاهای ایران از میان رفته است و جا دارد تا کوششی پیگیر و همگانی برای احیای آنها صورت پذیرد. (در این باره بنگرید به: نوروز و آیین‌های آن، کوشش ایرانیان برای همزیستی آشتی‌جویانه جوامع بشری و پاسداشت زیست‌بوم).

از آنجا که هدف اصلی از ثبت آثار معنوی در فهرست جهانی، آگاهی و آشنایی جامعه بشری با آنها و کوشش برای پیشگیری از نابودی آنها است، جا دارد تا بیش از آنکه برای ثبت آیین‌های مشهور و شناخته‌شده ایرانی بکوشیم، در اندیشه بسیاری از آیین‌ها، پیشه‌ها، موسیقی‌ها، گردهمایی‌ها و سنت‌ها و باورهای مردمی‌ای باشیم که یا به کلی نابود شده‌اند و یا در سالیان اخیر با سرعتی چشمگیر به سوی نابودی و فراموشی می‌روند.

ثبت شدن یا نشدن در فهرست جهانی گره چندانی از کار ما نخواهد گشود. پاسداشت و احیای میراث معنوی (به هر قوم یا مذهبی که مربوط باشد) وظیفه فوری همهٔ ما ایرانیان است.

گفتگو با خانم لیدا پرچمی، رادیو فرانسه

 



web analytics