در نوروز امسال به لطف دوست مهربانی، چاپ تازه کتاب دو جلدی «کلیات تاریخ» نوشته هربرت جرج ولـز با ترجمه عالی روانشاد استاد مسعود رجبنیا، به دست این نگارنده افتاد. چاپ نخست این کتاب در سال ۱۳۵۱ توسط بنگاه ترجمه و نشر کتاب منتشر شده بود و انتشارات سروش، چاپ سوم آنرا عرضه کرده است.
حیفم آمد نکته جالبی که در برگهای آغازین این کتاب با امضای انتشارات سروش آمده است را برای دوستان عزیز بازگو نکنم:
«تنها به دلیل ناتمامی و ناپخته بودن مطالب فصل سیام (محمد و اسلام)، در مقایسه با منابع جامع و موثقتر موجود به زبان فارسی- گرچه نویسنده هیچ بیحرمتی هم نسبت به ساحت مقدس پیامبر اکرم و اسلام نکرده بود- این فصل حذف شد. و این، کاری بود که تصور میرفت نویسنده، اگر زنده بود، خود میپسندید- یا این فصل را از نو به نوعی دیگر مینوشت… حال که فضای آزاد برخورد آرا و اندیشهها پدید آمده است و وزارت ارشاد اسلامی با سعهصدر برخاسته از نظام ارزشی مکتب، زمینه نشر هرگونه آثار علمی و فلسفی را فراهم آورده است… مفید است که نظرات مخالف و موافق تلاقی یابند تا از این طریق اندیشهها عمق و وسعت بیشتر پیدا کنند.» (غلطهای انشایی از اصل کتاب است.)
اینکه ناشر محترم توانسته است به یاری تیغ و قیچی، و با سانسور شایسته و نیک خود «فضای آزاد برخورد آرا و اندیشهها» را پدید آورد، براستی جای سپاس و آفرینباد دارد. امیدوارم که دیگر عمله سانسور و اصحاب قیچیبدست از این سنت نیکو پیروی کنند و بجای زحمت جانفرسای بریدن کلمات و جملات، و وصله و پینه کردن آنها، به یکبارگی کل یک فصل را برای ایجاد یک «فضای آزاد»، ببرند و دور بیندازند و خدمتی نمایند مؤلفان و مترجمان عالیمقدار را.
همچنین بسیار تأسفبار است که نویسنده و مترجم گرانقدر این کتاب، هیچکدام در زمان حیات خود به تیغ و قیچی دسترسی نداشتهاند و اکنون هم هیچکدام زنده نیستند تا صمیمانهترین شادباشهای خود را تقدیم این قیچیبدستانِ فراهمکنندة «فضای آزاد» بنمایند. خوانندگان عزیز هم که نمیدانند در چنین هنگامهای باید بگریند یا بخندند؛ حکایت بشکنزدن و سینهزدن همزمانِ ملا بر روی تیغه دیوار را یادآور میشوم.
این خدمت شایسته و نیکو را انتشارات امیرکبیر نیز در حق شادروان استاد محمد معین و «فرهنگ فارسی» او انجام داده است که خوانندگان میتوانند برای آگاهی بیشتر، نوشتار یادی از فرزانه بزرگ نوشته آقای دکتر جلیل دوستخواه را بنگرند.
رضا مرادی غیاث آبادی