Skip to content
 

اوستای کهن، همراه با فرضیه‌هایی پیرامون نجوم‌شناسی بخش‌های کهن اوستا

برگرفته از کتابی به همین نام از این نگارنده (۱۳۸۲)

متن اوستا بر بنیاد گزارش‌های: ابراهیم پورداود، جلیل دوستخواه، ایوان استبلین کامینسکی، بابانظر غفار، الکساندر اوسیپوویچ ماکوولسکی، هاشم رضی، آق‌اوغلان شفی‌یف.

پیشگـفـتـار

کتاب «اوستا»، کهن‌ترین مجموعه نوشتارهای ایرانیان، بارها و بارها دچار آسیب‌های زمانه شده و در هنگامه جنگ‌ها و ناآرامی‌ها، دچار آشفتگی‌ گردیده است. اما اگر منصفانه قضاوت کنیم نباید این نکته را نیز فراموش کرد که بخش‌های شایان توجهی از اوستا بر اثر بی‌توجهی خود ما ایرانیان از بین رفته و به دست فراموشی سپرده شده است. از آثار ابوریحان بیرونی و دیگر نویسندگانِ همزمان او به درستی دریافته می‌شود که بخش‌هایی از اوستا که امروزه در دسترس نیستند، در زمان آنان موجود بوده و ایشان در نوشتارهای خود به آن استناد کرده‌اند. از سوی دیگر این نکته را نیز نباید نادیده انگاشت که اوستا مجموعه‌ای از نوشتارهای گوناگون بوده است و بخش‌هایی از این نوشتارها که رویکردی علمی و دانشی داشته‌اند –بر اثر بی‌توجهی عمومی- زودتر از بخش‌های دینی که بیشتر مورد توجه همگان قرار می‌گیرد، از بین رفته و فراموش شده‌اند.

آسیب‌های وارد شده به کتاب اوستا، تنها شامل بخش‌های از بین رفته نمی‌شود؛ بلکه اضافات و تغییرات عصر ساسانی نیز از جمله این آسیب‌ها به شمار می‌رود. این تغییرات به منظور تطبیق متن اوستا با اعتقادات نوساخته دینی زرتشتی ساسانیان- که تفاوتی قابل ملاحظه با آیین زرتشت داشته- به عمل آمده است.

به این ترتیب و در مجموع کتاب اوستایی که امروزه به دست ما رسیده است، از نظر زمانی به سه بخش متفاوت تقسیم می‌شود:

– بخش یکم شامل «اوستای کهن» که موضوع کتاب حاضر را تشکیل می‌دهد و مضامین آن از نظر زمانی متعلق به روزگار پیش از زرتشت (پیش از سده هفتم قبل از میلاد) است؛ اما نگارش آن متعلق به عصرهای پس از زرتشت است و هنگام این نگارش و بازنویسی دگرباره، تا اندازه‌ای مضامین و باورهای جدیدتر را به متن‌های کهن اضافه کرده‌اند. در این کتاب کوشش شده است تا بخش‌های کهن اوستا از اضافه‌های جدیدتر تفکیک شده و مورد بررسی قرار گیرند. هر چند که هنوز با قاطعیت نمی‌توان گفت که این تفکیک کاملا به درستی انتخاب شده است. این امکان وجود دارد که در پژوهش‌های بعدی در تفکیک متن‌های کهن و جدید اندکی تجدیدنظر صورت گیرد.

– بخش دومِ اوستا از نظر زمانی شامل گاثای منسوب به زرتشت می‌شود که هر چند از نظر مضمون پس از اوستای کهن سروده شده است؛ اما از نگاه زبان و نگارش، کهن‌ترین بخش اوستای موجود است.

– بخش سوم اوستا از نظر زمانی شامل یسنا (به استثنای هوم‌یشت که استثنائاً در میان یسناها قرار گرفته)، یشت‌های جدید، ویسپرد، وندیداد و خرده اوستا است که همگی جزو اوستای نو به حساب می‌آیند. با این حال بسیاری از مضامین همین بخش‌های جدید نیز برگرفته و اقتباس شده از باورها و نوشتارهای کهن است؛ اما این آمیختگی به حدی است که امکان تفکیک را امکان‌پذیر نمی‌سازد. به عنوان نمونه می‌توان از داستان جمشید در وندیداد نام برد که یکی از کهن‌ترین داستان‌ها و باورها و نوشتارهای ایرانیان است، اما شکل نگارشی کهن آن کاملا دگرگون شده و تغییر اساسی یافته است.

همانگونه که گفته شد در کتاب حاضر به «اوستای کهن» پرداخته شده است. اوستایی که هر چند نگارش آن جدیدتر است، اما سرایش آن به حدود چهار تا سه هزار سال پیش باز می‌گردد. توجه به این متن‌های کهن ما را با اندیشه‌های نیاکان دورهنگام خود آشنا می‌سازد؛ به پیروی آنان از نظام هستی، به احترام آنان به باورها و اعتقادات دیگران، به زندگی صلح‌آمیز با دیگران، به آرزو و دعا برای همه مردم، به ستایش و گرامی‌داشت همه مظاهر طبیعت بر روی زمین و بر آسمان، به احترام فراوان برای کار و کوشش، به آرزو برای خرمی و بالندگی میهن، و بسیاری نکات جالب دیگر که خواننده دقیق و علاقه‌مند به آن پِی خواهد برد و در مقاله‌ها و گزارش‌های بسیار به آنان خواهد پرداخت.

یکی از ویژگی‌های مهم اوستای کهن، ریشه‌های نجومی بسیاری از باورها و نام‌های یاد شده در آن است. نگارنده کوشش کرده است تا در حد بضاعت و توانایی خود به این نکته مهم اما فراموش شده بپردازد و نشان دهد که باورهای پیشینیان ما تا چه اندازه برگرفته از رویدادها و رخدادهای کیهانی بوده است. بی‌گمان این آغاز راه است و آرزومندم تا در آینده بتوان با یاری دوستداران باستان‌ستاره‌شناسی ایرانی، متنی شایسته بزرگی و عظمت اندیشه نیاکان فراهم آورد.

مطالب این کتاب، پیش از انتشار، در تابستان سال ۱۳۸۱ و در جلسه‌های سخنرانی نگارنده در بنیاد فرهنگی جمشید در تهران، بازگو شده است. در اینجا لازم می‌دانم از همه حاضران این نشست‌ها که برخی از آنان موضوع را با علاقه پیگیری می‌کنند (به ویژه جناب آقای مهندس کیخسرو کیخسرو زاده که متن هر سخنرانی را در جزوه‌هایی برای دوستداران تکثیر می‌کردند) و نیز از هیئت امنای سابق و یاریگران بنیاد جمشید که این نشست‌ها زیر چراغی انجام شد که آنان برافروخته بودند، سپاسگزاری کنم.

برای هر یک از بخش‌های اوستای کهن به فهرست پایین بنگرید.

فروردین یشت
مهر یشت
زامیاد یشت
آبان یشت
تشتر یشت
اشی یشت
بهرام یشت
رام یشت
هوم یشت


web analytics