پژوهش های ایرانی/ نوشته ‌های رضا مرادی غیاث آبادی در فرهنگ ایران باستان و اختر باستان شناسی

دبیرکل شورای عالی آثار باستانی مصر ماجرای کشف بقایای ارتش کمبوجیه در مصر را خبری بی‌اساس و گمراه‌کننده خواند. دکتر زاهی حواس در اطلاعیه‌ای مطبوعاتی اعلام کرده است که «‌آنچه در روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و اخبار تلویزیون از کشف بقایای ارتش کمبوجیه از قول برادران دوقلو گفته شده، بی‌اساس و گمراه‌کننده است. آن برادران هیچ مأموریتی در منطقه نداشته‌ و مجوزی نیز برای اینکار نداشته‌اند». >>>

اندر حکایت مضحک

کشف بازمانده‌های ارتش کمبوجیه در مصر

شنبه، 30 آبان‌ماه 1388

به تازگی اخبار فراوانی از دو برادر دوقلو که بازمانده‌های ارتش کمبوجیه در مصر را کشف کرده‌اند، منتشر شده است. در برخی گزارش‌های فارسی از همین خبر چنان روی دوقلو بودن این دو برادر تأکید و اصرار شده که گویی اگر آنان دوقلو نبودند، ارتش کمبوجیه کشف نمی‌شد. در چند سال اخیر این سومین بار است که کسانی مدعی کشف ارتش کمبوجیه در مصر و یا در لیبی می‌شوند. ساختار این خبر- همچون دو خبر پیشین- بسیار عامیانه و «ژول ورن» گونه و مناسب نشریات جنجال‌مآب است که به دنبال مخاطب بیشتر و جلب‌توجه هستند. >>>

آخرین نوشتارها:

پرسمان پایان‌کارِ اژی‌دهاک/ ضحاک

در باورهای ایرانی

دوشنبه، 25 آبان‌ماه 1388

آقای دکتر جلیل دوستخواه- پژوهشگر برجسته اوستا و شاهنامه- پرسمانی بحث‌برانگیز و گسترده‌دامنه را پیش کشیده‌اند و از این نگارنده نیز خواسته‌اند تا نگرش خود را پیرامون آن بنویسم. اسطوره‌ها در گذر زمان و در مواجهه با نیازهای فرهنگی و اجتماعی و باورداشت‌های مردمان و جوامع گوناگون، دچار دگرگونی می‌شوند. تغییر ماهیت می‌دهند و جوامع بشری آنرا از شکل و ساختاری کهن به ماهیتی نوین در می‌آورند تا آنرا با نیازهای امروزین خود هماهنگ سازند. اسطوره‌ها همچنان که نشان‌دهنده جهان‌بینی و نوع نگرش انسان به جهان و هستی است، پاسخی برای دردها و دشواری‌های زندگانی او نیز به شمار می‌رود. بر این اساس، پرسمان پایانِ کارِ اژی‌دهاک و چراییِ کشته‌نشدن او در باورداشت‌های ایرانی را می‌توان با رویکردهای گوناگونی بررسی کرد و پژوهید. رویکردهایی که می‌تواند دامنه وسیعی از مطالعات اسطوره‌شناسی، دین‌شناسی، جامعه‌شناسی و حتی روان‌شناسی اجتماعی را در بر بگیرد. >>>

جشن بُتیگان

روزی مناسب برای بزرگداشت هنر و هنرمندان

نگارنده بر این گمان است که چنانچه قرار بر انتخاب روزی برای گرامیداشت و بزرگداشت هنر و هنرمندان، و یا برگزاری جشنواره‌ها و گردهمایی‌های هنری باشد، جشن بتیگان در پانزدهم دی ماه مناسب‌ترین انتخاب ممکن برای این روز خواهد بود. از آنجا که در فرهنگ و باورهای ایرانی، چنین مناسبتی شناخته نشده است، به ناچار می‌باید یا بر اساس رویدادهای هنری معاصر چنین روزی را برگزید و یا اینکه به سراغ آیین‌ها و باورداشت‌های کهنی رفت که تا اندازه‌ای با هنر پیوستگی داشته باشند. در حالت دوم، «جشن بتیگان/ پیکرتراشی» در نیمه دی ماه پیوندهای چشمگیری با هنر و آفرینش‌های خلاقانهٔ هنری دارد. با اینکه منابع مطالعه و بررسی پیرامون این جشن بسیار محدود هستند و به مرور زمان از میان رفته‌اند، اما با همان اندک منابع نیز می‌توان تا اندازه‌ای با این آیین کهنسال و فراموش‌شده آشنا شد. >>>

راه‌اندازی وب‌سایت

فرهنگنامه عکس ایران

چنانکه وعده داده بودم، نسخه آزمایشی وب‌سایت فرهنگنامه عکس ایران آغاز بکار کرد و به مرور بر تعداد عکس‌ها و صفحات دیگر آن افزوده خواهد شد. فرهنگنامه عکس ایران، کتابی است که چاپ نخست آن در سال ۱۳۷۲ و چاپ دوم آن در سال ۱۳۷۶ به دو زبان فارسی و انگلیسی چاپ و منتشر شد و اکنون ویرایش دوم و چاپ سوم آن در دست انتشار است. در این کتاب حدود سه هزار قطعه عکس از بایگانی بزرگ عکس‌های ایران‌پژوهی نگارنده منتشر خواهد شد. همه عکس‌ها مستند و طبقه‌بندی شده هستند و در نتیجه علاوه بر اینکه هیچگونه رتوش و دستکاری در عکس‌ها انجام نشده، توجهی به زیبا بودن یا نبودن تصویرها نیز نشده است. چرا که اهمیت هر عکس در این مجموعهٔ مستند، میزان آگاهی و اطلاعاتی است که به بیننده می‌دهد. >>>

سالنمای سال 1389 ایرانی

از مبدأ هجری خورشیدی و 3735 از مبدأ اندازه‌گیری گاهشماری ایرانی

نسخه‌های پی‌دی‌اف سالنمای سال آینده ایرانی همراه با راهنمای زمان جشن‌ها و گردهمایی‌های ملی ایران باستان در دو گونه هفتگی و ماهانه منتشر شده است. این سالنما را می‌توانید با حجم 260 کیلوبایت دریافت کنید. بارگیری نسخه‌های اینترنتی سالنمای سال گذشته چندین برابر شمار نسخه‌های چاپی آن بود. سالنمای 1388 حدود 80.000 بار از وبگاه پژوهش‌های ایرانی بارگیری شد و این جدای از بارگیری‌های بسیار بیشتری بوده که از طریق ده‌ها وبگاه دیگر انجام شد. در اینجا جا دارد از توجه فراوان مخاطبان به این سالنما و نامه‌های مهرآمیزی که فرستادند، سپاسگزاری کنم. تکثیر این سالنما در محیط وب، بدون هیچگونه تغییر در متن آن برای همگان آزاد است. >>>

نرم‌افزار تبدیل تقویم‌ها

گاهشماری ایرانی، قمری، میلادی، روز ژولی و عبرانی

این نرم‌افزار برای تبدیل سریع و دقیقِ هفت گاهشماریِ متداول طراحی شده است. الگوریتم نرم‌افزار بر پایهٔ دوره‌های 2820 ساله برای گاهشماری ایرانی است و دقیق‌ترین زمان ممکن در قیاس با تقویم طبیعی را به دست می‌دهد. کارایی و کاربرد اصلی این برنامه برای تبدیل داده‌های تاریخی در متون کهن است. با این نرم‌افزار می‌توان بصورت آنلاین هر دادهٔ تاریخی با یکی از تقویم‌های هجری خورشیدی، هجری قمری، میلادی گریگوری، میلادی ژولی، روز ژولی و یا عبری را به تقویم‌های دیگر تبدیل کرد. جدول‌ تقویم‌های این برنامه از یکدیگر مجزا هستند تا بتوان نتیجه تطبیق تقویم‌ها را بطور همزمان در همه آنها مشاهده کرد. >>>

تخت‌جمشید

انجمن همپُرسگی ملی

این گفتار، برگرفته از کتابی به همین نام از این نگارنده است که چاپ نخست آن در سال 1379 و چاپ دوم آن در سال 1381 منتشر شده بود. از آنجا که برای چاپ سوم آن بازنگری‌هایی در ویرایش پیشین انجام شده است، نسخه‌ای از آن بدون عکس‌ها، طرح‌ها و نقشه‌های فراوانی که پیوست کتاب است، در اینجا منتشر می‌شود. >>>

سنگ‌نبشته‌های داریوش یکم

برای ساخت آبراه سوئز در مصر

داریوش پنج کتیبه بر روی سنگ گرانیت سرخ‌رنگ (سنگ سماق) در کنار این آبراه مهم نگاشته است که یادمانی از انجام این برنامه بزرگ و شگفت مهندسی و زمین‌پیمایی در عصر باستان است. هر پنج نسخه رونوشتی از یکدیگر هستند و تفاوت چندانی در مضمون با هم ندارند. نخستین کتیبه در ابتدای آبراه و در حاشیه شهر فعلی سوئز قرار دارد. دومین کتیبه در شهر شالوف است که امروزه در میانهٔ میدانی در این شهر جای دارد. سومین کتیبه در ابتدای دریاچه تلخ و در محل شهر فعلی کِبرِت/ کبریت برپا شده است. چهارمین کتیبه در نزدیکی شهر سرابه/ سرابه‌اوم و پنجمین کتیبه نیز در نزدیکی تل مسخوطه /تل‌المسخوطه قرار دارد. >>>

دیرینگی زبان فارسی و تأثیر آن

بر ادبیات عربی عصر جاهلیت

دستنویس مقالهٔ روشنگرانهٔ زیر را استاد تُردی‌بانو بردی‌یوا در سال 1374 به من سپرد تا پس از برگردان به فارسی در ایران منتشر نمایم. من نیز آنرا در نخستین شماره «مجموعه‌ مقاله‌های پژوهش‌های ایرانی» (سال 1380) منتشر کردم. از آنجا که این گفتار تاکنون در اینترنت منتشر نشده بود، آنرا با ویرایش دوباره و اندکی تلخیص در دسترس علاقه‌مندان می‌گذارم. این مقاله زمان پیدایش زبان فارسی را تا چند سده به عقب می‌برد و ناقض فرضیه پیدایش زبان فارسی در سده‌های نخستین پس از اسلام است. توجه به این مقاله و مقاله‌های گوناگون دیگر در این زمینه، نشان می‌دهد که اطلاق هویت عربی به هر واژه‌ و ترکیبی که ساختاری عربی‌مآب دارد، همواره درست نیست و بسیاری از واژه‌هایی که عربی دانسته می‌شوند، دارای ریشه‌ای در زبان‌های ایرانی و دیگر زبان‌های متداول در بین‌النهرین باستان دارد. این مقاله همچنین نشانگر نفوذ فراوان زبان فارسی در شبه‌جزیرهٔ عصر جاهلی است و نشان می‌دهد که آمیختن این زبان‌ها و به ویژه تأثیرپذیری زبان عربی از زبان فارسی، مدت‌ها پیش از آمدن اسلام آغاز شده است. >>>

پیوندهای کعبه با خورشید و

خانهٔ خورشید

بناها و مکان‌های مقدس در جهان فراوان هستند، اما معمولاً هیچکدام آنها دارای تاریخچه و سرگذشت روشن و مشخصی نیستند. گزارش‌های تاریخی و روایت‌های داستانی پیرامون بناهای مقدس به اندازه‌ای گوناگون و متناقض هستند که امکان دستیابی قاطع به واقعیت‌های روزگاران گذشته ناممکن است. اما ممکن است که بتوان با توجه به واقعیت‌های ملموس و قابل اندازه‌گیری، تا اندازه‌ای به سواد آن نزدیک شد. هر مکانی می‌تواند به دلایل گوناگون جغرافیایی، وضعیت اقلیمی، ساختار طبیعی ممتاز، واقعه‌ای تاریخی، پدیده‌ای کیهانی و یا هرگونه انگیزه و عامل دیگر، توجه مردمان را به خود جلب کند و اندک‌اندک به یک «مکان مقدس» تبدیل شود. در یک «مکان مقدس»، معمولاً بنایی نیز ساخته می‌شود که تقدس مکان را به خود می‌گیرد و تبدیل به یک «بنای مقدس» می‌شود. بناهای مقدس هنگامی که از حمایت دستگاه سیاسی قدرتمند و پشتیبانی یک دین رسمی یا فراگیر برخوردار شوند، به سرعت گسترش می‌یابند و گاه عوامل آغازین تقدس مکان، به باورهای و احکام ثانویِ تازه‌ای تغییر چهره می‌دهد. >>>

هوم/ هَئومَه

گیاه سپند ایرانیان

هوم همواره در كوهستان‌ها و به ویژه در صخره‌های سنگی و بر فراز آنها می‌روید و می‌دانیم كه كوه خود واسطه میان جهان خاكی و جهان مینوی یا سرای مردمان و سرای ایزدان و خدایان است. به ویژه كه برگ‌ها و ساقه‌های هوم همواره رو به بالا و سر به آسمان كشیده هستند. هوم همواره بطور وحشی و خودرو می‌روید و هرگز نمی‌توان آنرا اهلی کرد و یا به جای دیگری منتقل کرد. در صورت جابجایی، بلافاصله می‌پژمرد و از این رو، همواره آزاد و متکی به خود است. هوم همیشه سبز است و حتی در دل برف سرسبز باقی می‌ماند. هوم به‌رغم سرسبزی به راحتی در شعله‌های آتش می‌سوزد و موجب بر افروختگی شعله‌های آتش می‌شود. >>>

سیمُرغ

و درنای سفید سیبری

بسیاری از اسطوره‌ها، باورها و داستان‌های مردمان باستان از پدیده‌ای راستین در طبیعت الهام گرفته شده است. یک پدیده کیهانی یا زمینی که برای مردمان توجه‌برانگیز، جالب و دیدنی بوده و یا تأثیری نیکو یا مخرب بر زندگی آنان می‌گذاشته است، آنرا به گنجینه باورهای خود می‌افزوده‌اند و به مرور زمان به آن شکل تازه‌ای می‌داده‌اند و با افزوده‌ها و کاهنده‌هایی که لازم می‌دانسته‌اند، اسطوره یا سرگذشت‌های اعتقادی و داستانی را می‌ساخته‌اند. بی‌گمان، باور به پرنده‌ای به نام سیمرغ و کارکردهایی شگفت و گسترده آن، دارای خاستگاهی در طبیعت و محیط پیرامونی جوامع پیشین بوده است. خاستگاهی که الهام‌بخش اینچنین باورها و داستان‌های شگفت و شنیدنی شده است. نگارنده در اینجا یادداشت‌هایی در باره درنا و به ویژه درنای سفید سیبری را می‌آورد و این پرسش را پیش می‌نهد که آیا ممکن است این پرنده شگفت، سرچشمه باورهای در پیوند با سیمرغ باشد؟ >>>

گزیده‌ها:

● مهاجرت‌های آریاییان و دریاهای باستانی ایران

● اوستای کهن و فرضیه‌های نجومی پیرامون آن

● سنگ‌نبشته کَن‌چرمی، کتیبه صخره‌ای کهن

● صخره‌کند کفترلی و خط هندسی

● ‌منشور کورش هخامنشی

● رویدادنامه نبونید و کورش بزرگ

● جزیره خارک، کتیبه و صخره‌کندهای نویافته

● کتیبه رَباطک، پنجره‌ای بر زبان‌های ایرانی

● آیین مزدک به روایت متن پهلوی دینکرد

● چارتاقی نیاسر، صفحه اصلی

● در باره اخترباستان‌شناسی