● پژوهشی از آقای
جلال حجتی فهیم در واکاوی نجومی دو بیت مشهور شاهنامه:
آسمان
تاریخ در دو بیت.
از آخرین نوشتارها:
حرف الفبای تازه در
خط میخی
فارسی باستانِ
آدینه،
7 تیرماه 1387
در خط میخی فارسی باستان، آوای
خیشومی «ن» غنه پیش از آواهای انسدادی یا سایشی (همچون «ک») بدون
آنکه نوشته شود، خوانده میشود. همانگونه که برای نمونه نام آخرین فرد شورشی در سنگنبشته داریوش
بزرگ در بیستون «سَـکـوخَـه» نوشته شده، اما «سْـکـونـخَـه» خوانده
میشود.
از سوی دیگر، خط میخی الفبایی- هجایی فارسی باستان دارای 36 نشان
یا علامت است که نشان سوم از سطر دوم کتیبه خارک تاکنون در هیچیک
از سنگنبشتهها و نشانهای سی و ششگانه شناختهشده دیده نشده
است.
چنین به نظر میآید که در دورهای تصمیم گرفته شده برای
هجای «نْکُ» (nko)
که بخشی از آن نوشته نمیشده اما خوانده میشده است،
نشان تازهای وضع شود و در کتیبه خارک برای نگارش واژه «سـانـکُـشـا» (sânkoŝâ) بکار گرفته شود. چنانچه این نظر
(که در تصویر پیوست به روشنی دیده میشود) درست باشد، اکنون سی و هفتمین حرف یا نشان الفبایی-
هجایی خط میخی فارسی باستان شناسایی شده است . . .
A New Character of
Old Persian Cuneiform
R. M. Ghiasabdi
/ Trans.:
Yusef Amiri
It seems that at some point it was decided to invent a
new character for the ‘nko’
sound where the nasal ‘n’ was pronounced but not
written. This new character was used in writing Sânkoŝâ
in Kharg inscription. If this is correct (as it clearly
can be seen in the picture), we can conclude that a new
37th character of the Late Old Persian cuneiform has
been found.
. .
یادداشتی از دیدار طلوع خورشید در چارتاقی
نیاسر
و پیام دکتر پرویز رجبی
یکشنبه،
2 تیرماه 1387
برنامه دیدار از طلوع خورشید انقلاب تابستانی در
بامداد یکم تیرماه در چارتاقی نیاسر کاشان برگزار شد.
با اینکه همه ما از ادامه عملیات انفجار معدن سنگ در
مجاورت چارتاقی و بیتوجهیهای همیشگی به این سازه مهم
تقویمی ایران و عملیات نسنجیده و ویرانگر مرمت چارتاقی
که منجر به تخریب بخشهای وسیعی از اندودهای بنیادین
بنا و طرحهای آن شده بود، اندوهگین بودیم؛ اما پشتکار رصدخانه
دانشگاه کاشان در برگزاری
نشستی علمی برای آشنایی با کاربری تقویمی چارتاقی،
خوشنودکننده بود و نوید آینده بهتری را میداد . . .
انتشار کتاب ارزنده
واژههای فارسیِ عربیشده
آدینه، 24 خردادماه 1387
در حالیکه ذخیره واژگان عربی در زبان فارسی فراوان
است، واژههای بسیاری نیز از زبان فارسی به زبان عربی
راه یافته است. در سده اخیر دانستهشده که
شماری از واژگان قرآن و انبوهی از لغات زبان عربی از زبانهای متداول
در بینالنهرین باستان و زبانهای ایرانی و از جمله
فارسی برگرفته شده و سپس مطابق با قواعد و تصریف زبان عربی دچار
تغییرات آوایی و گاه معنایی شده و مشتقاتی نیز برای آنها ساخته
شده است.
سهم دانشمندان ایرانی (به عنوان بزرگترین و پرشمارترین
نویسندگان متون عربی) در ورود واژگان
ایرانی به این زبان و حتی ساخت دستور زبان و اصول صرف
و نحو برای آن بسیار بارز بوده است. تشخیص واژگان
دخیل در قرآن و زبان عربی، همواره کار سادهای نیست و
نیاز به آشنایی با زبانهای دیگر متداول در منطقه، و
نیز اصول و قواعد زبانشناسی و ریشهشناسی لغات دارد.
از همین روی است که برخی نویسندگان متمایل به
سرهنویسی بدون دقت و آگاهی کافی، بسیاری از لغات به
ظاهر عربی را با اتکای صرف به ظاهر و حروف آن، عربی
میپندارند و این یادمانهای گرانقدر و فراموششده
زبان فارسی و دیگر زبانهای ایرانی را به سادگی به
کنار مینهند. چنین واژگانی به ویژه در قلمرو دانش
اخترشناسی
بسیار فراوان هستند . . .
گفتارهایی در باره
تخریب و نابودی
سنگنبشته خارک
آدینه، 10 تا 21 خردادماه 1387
بامداد امروز، آقای مهندس شهرام اسلامی از جزیره خارک
خبر داد که شب گذشته کتیبه میخی فارسی باستان خارک
بدست اشخاص ناشناس و با پتک و تیشه نابود و منهدم
شده است.
در این چند ماه که از کشف کتیبه
میگذرد، کوششهای فراوانی برای متقاعد کردن مسئولان
محلی میراث فرهنگی در حفاظت یا انتقال اثر به موزه به عمل آمده
بود، اما هیچگاه توجهی به این خواست نشد. اکنون
نگرانی دیگری نیز برای تخریب احتمالی دیگر آثار باستانی نویافته در جزیره،
همچون سمتنمای جغرافیایی و نردهای سنگی
وجود دارد
.
. .
گورنگارههای اسپیتا
یادمانی پرشکوه از هزارههای فراموش شده
شنبه،
28 اردیبهشتماه 1387
سرزمینهای کوهستانی تپورستان (تبرستان/ طبرستان) در
میانه استانهای تهران، سمنان و مازندران همواره یکی
از نواحی پیدایش و گسترش فرهنگ و باورهای ایرانی بوده
است. مردمان دلاور و باشهامت این کوهستانهای بلند و
صعبالعبور توانستهاند تا در طول تاریخ، فرهنگ و
آیینها و زبان خود را بهتر از بسیاری نواحی دیگر پاس
دارند و کمتر در معرض دگرگونیهای فرهنگی قرار گیرند.
فرمانروایان قدرتمند و اصیل محلی (مانند زیاریان) نیز
توانستهاند تأثیری چشمگیر در پاسداشت باورهای کهن
داشته باشند و از همین روی است که تنها آثار معماری
دوران پس از اسلام که دارای کتیبههایی به خط پهلوی
است (برجهای سهگانه «رِسکِت»، «لاجیم» و «رادکان»)
در همین سرزمین قرار دارند. نامهای ایرانی و کهن
روستاها، کوهها و رودها نیز نشانههایی دیگر از گسترش
فرهنگ ایرانی در این سرزمین بزرگ و پرافتخاری است که
«دماوند ایران» نیز بر پیشانی آن میدرخشد . . .
یادداشتی از دومین
همایش باستانشناسی تمدن جیرفت
شنبه، 21 اردیبهشتماه 1387
اکنون شش سال از آغاز کاوشهای جیرفت و تپههای
«کُنار صندل» جنوبی و شمالی به همت و پشتکار
خستگیناپذیر دکتر یوسف مجیدزاده و گروه همکاران ایشان
میگذرد. کاوشهایی که منجر به شناسایی یکی از
کهنترین تمدنهای تاریخ بشری شد. تمدن و فرهنگی که در
بردارنده شگفتانگیزترین آثار هنری و معماری، کهنترین
نمونه خط جهان و شایستهترین هنرمندان و صنعتگران بوده
است. هنرمندان و صنعتگرانی که پادشاه دولت- شهر سومری
«اوروک» برای ساخت بناها و آثار بزرگ هنری، آنان را به
سومر فرا میخوانده و در واقع تمدن عظیم سومر وامدار
آنان بوده است. فرهنگ و تمدنی که یافتههای شش فصل
کاوش هیئت باستانشناسی جیرفت از آن، منجر به تغییر
بسیاری از منابع مسلم انگاشته و دادههای
باستانشناختی از سیر تطور و تکامل تمدن بشری و لزوم
بازنویسی آنها خواهد شد. در سال 1383 نخستین همایش
جیرفت برگزار شد و امسال دومین
همایش بینالمللی تمدن جیرفت (کهن تمدن شرق) به ریاست
علمی دکتر یوسف مجید زاده در
روزهای شانزدهم تا بیستم اردیبهشت با پشتیبانی
فرهنگستان هنر در تهران و کرمان برگزار شد . . .
الگوریتم گاهشماری ایرانی
برای نرمافزارهای مبدل تقویمها
آدینه،
24 اسفندماه 1386
مناسبترین و کاراترین الگوریتم برای نظام کبیسهگیری
و نیز تبدیل گاهشماری ایرانی،
الگوریتمی است که متکی به 683 روز افزوده برای 683 سال
کبیسه با قواعد خاص توزیعی خود در یک دوره 2820 ساله
باشد. در این صورت، طول متوسط سال تعریفشده یا طول
سال تقویمی ایرانی برابر است با 242199/365 روز یا 365
روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 46 ثانیه. دامنه خطای عملی
در مقایسه با تعریفهای بنیادین این نظام برابر است با
00000041844/0 روز برابر با 036/0 ثانیه در سال و یا
یک ثانیه در هر 28 سال و 102 ثانیه در هر دوره 2820
ساله. (این دقت در گاهشماری میلادی گریگوری 43/4 ثانیه
و در گاهشماری میلادی ژولی 675 ثانیه در سال است) . .
.
