عادت و شیوه دیرین و عمومی ما، سرکوب منتقدان و مخالفان، و از جمله سرکوب کسانی است که به نقد وضعیت اجتماعی ما و چارهجویی برای رفع آن میپردازند. این سرکوبها در بدترین حالت با قتل نفس یا ترور شخصیت، و در بهترین حالت با رد خشمگینانه نظرات منتقد یا دستکم با توصیه به سکوت همراه بوده است. اما با این همه، هیچکس منکر این نیست که جامعه ما دستکم از زمان خشونتورزیها و تجاوزگریهای کورش و داریوش هخامنشی تا به امروز (به جز برخی دورههای کوتاهمدت و گذرا) با انبوهی از معضلات رفتاری و اجتماعی دست به گریبان است. معضلاتی که سرکوب منتقدان و دگراندیشان نیز یکی از همانها بشمار میرود. هیچکس منکر این نیست که ما از همه نظر از جامعه جهانی عقب افتادهایم و با بلایا و نابهنجاریهای بیشماری دست به گریبانیم. نابهنجاریها و معضلاتی که بهرغم کوششها و تلاشهای گسترده خردمندان و اهل نظر و ایراد نظریههای گوناگون، تاکنون به نتیجهای شایسته و راهحلی درخور نرسیده است. سؤالهای بیپاسخ همچنان پیش روی ماست. [...]
آخرین نوشتارها:
نمایشگاه آثار هنری با موضوع رنجهای بشری
توجه به آنچه در طول تاریخ موجبات رنج و شکنج انسان را فراهم آورده است، و بیان آنها در قالب آثار هنری، همواره یکی از علاقهمندیها و گرایشهای هر هنرمند آزادفکر و انسانگرا بوده است. هنرمندان و اندیشمندان پیشرو و پراحساسی که با خلق آثار انسانی، خود را در رنج بشر شریک میکنند، به زندگی بهتری برای جوامع بشری میاندیشند و با آثار هنری خویش، تفاوت بارز بین خود و دکانداران و سلطهگران تاریخساز و تاریخفروش یا سادهدلان زودباور پیرو آنان را بخوبی نشان میدهند.
دوست هنرمند و فرهیخته آقای علی خوبیار- دانشجوی دانشگاه آزاد- خبر داده است که با ایده گرفتن از سلسله گفتارهای «رنجهای بشری» و با توجه به خشونتورزیها و ویرانگریها و غارتگریهای جهانگشایان تمامیتخواه و تجاوزگری همچون کورش و چنگیزخان و تیمورلنگ، نمایشگاهی از آثار هنری چیدمانی (اینستالیشن آرت) که در اصل یک ژوژمان کوتاهمدت دانشگاهی است، از ساعت 13.30 دقیقه تا ساعت 17 روز چهارشنبه 25 اردیبهشت 1392 در محل دانشگاه هنر و معماری واقع در تهران، خیابان انقلاب، نبش خیابان فلسطین برگزار میشود. ایشان همچنین خاطرنشان کردهاند که در حاشیه این نمایشگاه، جایزهای نیز معین شده برای کسانی که بتوانند سند و مدرکی دال بر پارهای سخنان زیبا و اعمال بشردوستانه که به کورش منسوب شده، ارائه نمایند.
مراسم رونمایی کتاب فرهنگنامه عکس ایران
مراسم رونمایی کتاب فرهنگنامه عکس ایران در روز بیستم اردیبهشتماه 1392 در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، تالار کارنامه نشر، با شرکت و همراهی گروهی از صاحبنظران و پژوهشگران ایرانشناسی، هنرمندان عکاس، روزنامهنگاران و دیگر علاقهمندانی که از روی لطف و مهر همیشگی در این مراسم حاضر شده بودند، برگزار شد.
در نشست رونمایی از این کتاب، استادان گرامی آقایان دکتر داریوش مطلبی (کارشناس نشر و اطلاعرسانی)، دکتر ایرج افشار سیستانی (ایرانشناس)، دکتر نادر کریمیان سردشتی (پژوهشگر فرهنگها و زبانهای باستانی) به معرفی و بیان نظرات خود پیرامون این کتاب پرداختند که ضمن تشکر از لطف همه آنان، گزیدهای از سخنان ایشان را تا جایی که دوستان در اختیارم نهادند، در ادامه میآوردم. همچنین از زحمات مدیران و کارکنان گرامی خانه کتاب و سرای اهل قلم، سرکار خانم نظربلند (مدیر جلسه) و استاد مهدی غفوری (هنرمند و پژوهشگر عکاسی) برای تقبل زحمات و علاقهمندیهای فراوان کمال تشکر را دارم. [...]
انتشار کتاب فرهنگنامه عکس ایران
از فروردینماه سال 1372 که روند طولانی تحقیق، تألیف و عکاسی کتاب مرجع و مستند فرهنگنامه عکس ایران آغاز شد، تاکنون بیست سال میگذرد. بیست سالی که به انتظار امروز سپری شد و پس از سفرهای فراوان در سراسر ایران و رنجهای بیپایان و دلنشین و پرخاطره به پایان رسید. برخی از بخشهای این کتاب در سالهای دهه 1370 به شکل جزوههای مستقل و موضوعی منتشر شدند و همواره مترصد بودم تا بتوان همه عکسها و موضوعها را بطور یکجا آماده و منتشر کرد. اکنون فرهنگنامه عکس ایران با حدود دو هزار قطعه عکس سیاه وسفید و رنگی و 1536 صفحه رحلی به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده است.
فرهنگنامه عکس ایران در بردارنده مجموعهای متنوع از هر آن پدیدهای است که با فرهنگ و تمدن ایران در پیوند است. برخی از بخشها و زیربخشهای موضوعی کتاب عبارتند از: نگارکندها، کتیبهها، سنگنگارهها، پیکرهها، آبانبار، پل، کاروانسرا، میل، مناره، برج، آرامگاه، گنبد، گنبدخانه، نیایشگاه، مسجد، کاخ، دروازه، قلعه، تاق، گنبد، بادگیر، ستون، محراب، در و پنجره، آجرکاری، گچبری، کاشیکاری، دیوارنگاره، مقرنس، پیشهها، صنایع دستی، دستساختهها، ابزارآلات، ساز، درختان کهن، تپههای باستانی و بسیاری مضامین دیگر. تعدادی از آثار و صاحبان حرفی که عکس آنها در فرهنگنامه منتشر شده، در طول این سالها از بین رفته یا درگذشتهاند و رد و نشانی از آنها در این کتاب بازمانده است. [...]
سخن همچنان تازه فارابی
1100 سال از این سخن فارابی میگذرد و هنوز تازه است:«گروهی از متکلمان هنگامی که متوجه میشوند دلایلشان برای جانبداری از مبانی شریعت کافی نیست، به ناچار دست به کارهایی میزنند تا منتقد از مقاومت باز ایستد. یعنی یا شرمندهاش میکنند و در تنگنایش قرار میدهند و یا با تهدید او را میترسانند. این گروه از بکار بردن دروغ و مغالطه و بهتان و ستیزهجویی باکی ندارند».
سه شکل از قدرت در تاریخ آسیای غربی
در تاریخ پنج هزار سال گذشته آسیای غربی تا به امروز، معمولاً بیش از سه شکل از قدرت وجود نداشته است: یا قدرت متمرکز در دست یک خودکامه، یا قدرت متکثر در دست چند خودکامه رقیب، و یا نبود قدرت مرکزی و گسترش آزادیها و اختیارات عامه مردم. در حالت اول، یک نفر دیگران را میکشته است، در حالت دوم، چند نفر دیگران را میکشتهاند، و در حالت سوم، همه همدیگر را میکشتهاند. این سرنوشت محتوم جوامعی است که به حقوق و آزادیهای دیگران پایبند نیستند و تکتک افرادش در ذات خود یک خودکامه بالقوه و منتظر فرصت هستند.
مفهوم دفاع از آزادی
مفهوم عملی دفاع از آزادی در میان بسیاری از معتقدان به آن اینست که کسی آزادی ما را سلب نکند، اما ما حق اینرا داشته باشیم که آزادی دیگران را سلب کنیم.
برای کسانی که میگویند: چرا به این کتاب مجوز چاپ دادهاند؟
وقتی با محتوای کتابی مخالفیم، از آن خوشمان نمیآید یا آنرا نادرست میپنداریم، نمیتوان گفت که «چرا به این کتاب مجوز چاپ دادهاند؟». وظیفه اداره کتاب در وزارت ارشاد بررسی درستی یا نادرستی محتوای کتابها نیست و صرقاً محدود به بررسی مفاد مغایر با یکسری ضوابط و سیاستها است. چنین جملهای میتواند به معنای چراغ سبز و تشویقی برای موافقت با سانسور محتوایی باشد. این سخن که «چرا به این کتاب مجور چاپ دادهاند؟» دانسته یا نادانسته بدین معناست که: ما با سانسور و توقیف کتابها موافقیم و این سانسور و توقیف باید به معیار درستی یا نادرستی محتوای کتابها تعمیم و توسعه پیدا کند. [...]
رنجهای بشری ۲۳۹: بنیادگرایی ملیگرایانه
تبدیل بنیادگرایی مذهبگرایانه به بنیادگرایی ملیگرایانه یعنی تبدیل زندان به کورههای آدمسوزی.
خاله کتابفروش کجاست؟
در پاییز سال 1357 و در کوران انقلاب که حکم لغو سانسور و توقیف کتابها توسط مهندس شریف امامی صادر شد، راسته کتابفروشان جلوی دانشگاه تهران حیات و جنب و جوش تازهای را بخود دید که هیچگاه سابقه نداشت. سراسر پیادهروهای هر دو سوی خیابان آکنده از کتابفروشان دستفروشی شد که کتابهای توقیف شده قبلی که اکنون با سرعت چاپ و منتشر میشدند (و یا قبلاً چاپ شده و مخفیانه توزیع میشدند) را به خوانندگان حریص و مشتاق عرضه میکردند. در لابلای این کتابفروشها و در همین راسته، همیشه دهها حلقه بحث و مناظره خیابانی بین پیروان اندیشهها و احزاب مختلف در جریان بود. به مرور و طی یکی- دو سال آینده، تمامی این کتابهای مشهور به «جلد سفید» و کتابفروشها و آن حلقههای مناظره از هم پاشیدند و هر یک به سوی سرنوشتی رفتند. تنها کتابفروشی که همچنان تا 34 سال بعد در کار خود مداومت کرد و خاطره دستفروشان عصر انقلاب را زنده نگاه داشت، پیرزنی به نام کبری قدسی نظامآبادی بود که با نام «خاله» مشهور بود. [...]
نقدی بر مقاله نوروز و گاهشماری مغانی- مادی
در «مجموعه مقالههای دومین همایش منطقهای نوروز» (تهران 1382) که در بردارنده مقالههای همایشی است که در اسفندماه ماه 1379 در ارگ بم برگزار شد، مقالهای با عنوان «نوروز و گاهشماری مُغانی- مادی غرب فلات ایران» نوشته آقای مهرداد ملکزاده منتشر شده است. در همین مجموعه مقالات، مقالهای برگرفته از سخنرانی این نگارنده با عنوان «مراسم جشن نوروز یا میله گل سرخ در بلخ و مزارشریف» نیز منتشر شده است. مشکل عمدهای که مطالعات باستانی در ایران از آن رنج میکشد، نگاه توهمی- ایدئولوژیکی به دوران باستان است. با چنین رویکردی است که عدهای بجای آنکه با جستجوی منابع لازم و استناد به آنها برای دستیابی به واقعیتها تلاش کنند، ابتدا انگاره و تصورات دلخواه و دوست داشته خود را پیش میکشند و سپس میکوشند تا آن انگاره را به هر طریق ممکن، اعم از بیان سخنان ذوقی و بدون پشتوانه و شاهد تاریخی، و یا با تغییر و دستکاری در منابع و استنباطهای ناصحیح از آن، توجیه و قابل پذیرش جلوه دهند. [...]
نوروز و گاهشماری ایرانی: آسیبشناسی دانشی ممتاز و آیینی زندگیبخش
از سخنرانی نگارنده در دانشگاه شهید بهشتی، سیزدهم اسفند 1391. نوروز و گاهشماری ایرانی پیوندی دیرین و ناگسستنی با یکدیگر دارند. هر دوی اینها بازماندهای کهنسال و تطور یافته از آیینهای مردمی و نظامهای محاسباتی تقویمی هستند. با اینکه ما ایرانیان و عموم مردمان فلات ایران و سرزمینهای پامیروایرانی دلبستگی و تعلق خاطر فراوانی به نوروز داریم، و بخصوص هر ساله در ایام نزدیک به نوروز، گزارشها و تحلیلهای متعددی در باره آن در رسانهها منتشر میشود و برنامههای سخنرانی و بزرگداشتهای پرشماری برای آن برپا میشود، اما همچنان میتوان گفت که خطراتی که موجودیت و هویت و اصالت نوروز و گاهشماری ایرانی را تهدید میکند، به حیات خود ادامه میدهند و کمتر بدانها پرداخته میشود. [...]
